2026-02-20 11:05:01
ТАРБИЯИ ҲАРБӢ - ВАТАНДӮСТИИ ҶАВОНОН ДАР МУАССИСАҲОИ ТАҲСИЛОТИ ИБТИДОӢ ВА МИЁНАИ КАСБӢ
Тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстии ҷавонон яке аз масъалаҳои муҳими низоми таълим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳсуб меёбад. Аз хурдӣ ба кӯдакон ва наврасон таълим додани муҳаббати Ватан, эҳтироми рамзҳои давлатӣ, ҳисси масъулият ва омодагӣ ба ҳимояи миллат барои таҳкими сулҳу ваҳдати миллӣ ва суботи ҷомеа аҳамияти беназир дорад. Муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ дар ин раванд нақши муҳим мебозанд, зеро онҳо барои касбомӯзон муҳити тарбиявиро фароҳам меоранд, ки тавассути он ҳисси ватандӯстӣ ва масъулиятшиносӣ дар ниҳоди онҳо ташаккул меёбад.
Дар муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстӣ тавассути барномаҳои таълимӣ ва чорабиниҳои тарбиявӣ амалӣ мегардад. Масалан, хонандагон дар дарсҳои “Омодагии дифои ҳарбӣ” бо таърихи Ватан, рамзҳои давлатӣ, қаҳрамонфарзандони фарзонаи миллат, техникаву олоти ҷангӣ ва дигар паҳлӯҳои ватандӯстӣ шинос мешаванд. Ин омилҳо дар кӯдак ҳисси меҳру эҳтиром ба Ватан ва омодагӣ ба ҳимояи арзишҳои миллиро бедор мекунанд.
Дар муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбӣ низ дар баробари таълими ихтисос барномаҳои тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстӣ дар дарсҳои “Соати тарбиявӣ” ҷорӣ шудаанд, ки дар баробари омӯзиши касб, малакаҳои ҷисмонӣ ва омодагии ҳарбиро тақвият мебахшанд.
Тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстӣ дар муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбӣ бо истифода аз усулҳои амалии омӯзиш, аз қабили машқҳои ҷисмонӣ, вохӯриҳо бо кормандони мақомоти қудратӣ, иштирок дар чорабиниҳои миллӣ ва мусобиқаҳои ҳарбӣ, боздид аз қисмҳои низомӣ ва омӯзиши низомӣ амалӣ мешавад. Ин раванд малакаҳои ҷисмонии ҷавононро тақвият бахшида, ҳисси масъулият ва мутобиқати онҳо ба ҳаёти ҷамъиятиро низ баланд мебардорад. Бо ин роҳ, насли наврас омода мешавад, ки дар оянда дар ҳолатҳои зарурӣ барои ҳифзи Ватан ва арзишҳои миллии худ омодагӣ дошта бошанд.
Бояд гуфт, ки тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстӣ бояд ҳамоҳанг бо таҳсилоти умумӣ ва маърифатӣ бошад, то ки ҷавонон на танҳо қобилияти ҷисмонӣ ва низомӣ пайдо кунанд, балки дониши ҳарбию сиёсӣ ва фарҳангии худро низ инкишоф диҳанд. Ин омилҳо ба таҳкими ҳисси ватандӯстӣ ва масъулиятшиносии ҷавонон дар ҷомеа таъсири устувор доранд. Муассисаҳои таълимӣ бо истифода аз методҳои инноватсионӣ, аз қабили лексияҳои таърихӣ, мулоқот бо иштирокчиёни ҶБВ ва низомиёни артиш, филмҳо ва санҳаҳои воқеӣ кӯшиш мекунанд, ки омӯзиши ҳарбӣ ва ватандӯстиро ҷолиб ва таъсирбахш гардонанд.
Дар баробари ин, тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстии ҷавонон бо омӯзиши ҳуқуқ ва вазифаҳои шаҳрвандӣ ҳамоҳанг аст. Ҷавонони имрӯз дарк мекунанд, ки ҳифзи Ватан танҳо бо малакаҳои ҷисмонӣ ва низомӣ маҳдуд нашуда, риояи қонунҳо, эҳтироми ҳуқуқи дигарон ва саҳмгузорӣ дар рушди ҷомеа низ қисми муҳими ватандӯстӣ мебошанд. Ин раванд ба тарбияи шаҳрвандони масъул ва фаъол, ки дар таҳкими сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ саҳм мегузоранд, мусоидат мекунад.
Омодагии ҷавонон барои хизмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳ ба сатҳу сифати тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстии ҷавонон ҳамбастагӣ дорад. Тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстии ҷавонон аз муҳимтарин ҷанбаи тарбияи ҷавонон ба ҳисоб рафта, мақсад аз он дар дили насли ҷавони имрӯза эҳсоси ватандӯстӣ, хештаншиносӣ, садоқат ба Ватан, муҳаббат ба сарзамини аҷдодии худ, ҷасорат, шуҷоату далерӣ ва дарки шарафу нангу номусро бедор намудан аст.
Барои насли ҷавон яке аз муҳимтарин мактаби обутоб хизмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи мамлакат аст. Маҳз ҷавонон дар ҳамин ҷо шуҷоату мардонагӣ омӯхта, муқаддастарин арзиши ҳаёт, дӯст доштан ва содиқона муҳофизат кардани хоки поки Ватани азизро аз худ мекунанд.
Ёдовар шудан ба маврид аст, ки дар даврони соҳибистиклолии мамлакат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ҷузъу томҳои он ҳазорон ҷавонони обутобёфта, зираку чолок ва дорои тарбияи баланди ватандӯстиву ифтихори миллӣ дошта сарбаландона адои хизмат намуда, бо неруи худ дар таҳкими сулҳу суботи кишварамон ҳиссаи арзанда мегузоранд.
Ҳамин тавр, тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстии ҷавонон дар муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ яке аз заминаҳои муҳимтарини таҳкими ҳисси ватандӯстӣ ва масъулиятшиносӣ дар насли наврас мебошад. Бо ҷорӣ кардани барномаҳои тарбиявӣ, машқҳои амалӣ, омӯзиши таърих ва муошират бо кормандони артиш, ҷавонон малакаҳои заруриро аз хурдӣ аз худ мекунанд ва барои ояндаи ҷомеа ва Ватан омода мешаванд. Ин раванд ба таҳкими ҳисси миллӣ, рушди ҷомеаи солим ва омода кардани мутахассисони мутобиқ ба талаботи замон мусоидат мекунад.
Хулоса, ватанпарастӣ арзиши муқаддас ва яке аз рукнҳои муҳимтарини тарбия буда, ҳифзи Ватан, ҳимояи марзу бум ва пуштибонӣ аз манфиатҳои миллӣ қарзи конститутсионии ҳар як шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Истиқлолияти давлатӣ барои рушду такомул ва дастгирии ҷавонон дар Тоҷикистон заминаи иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсиро фароҳам овард ва онҳо бо дастовардҳои худ дар арсаҳои гуногуни ҳаёти ҷамъиятӣ ба ғамхориву дастгириҳои Пешвои муаззами миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон арзанда будани худро ба тадриҷ собит месозанд.
Муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ ҳамчун зинаҳои бузурги таълимӣ дар тӯли фаъолияти худ ҳазорҳо ҷавонони бонангу номуси миллатро ба воя расонида, барои пешрафти иқтисодиёти миллӣ, ҳимояи марзу буми Ватан, муаррифии миллат дар арсаи байналмилалӣ сафарбар намудаанд. Имрӯз ҷавонони далеру шуҷои ин муассисаҳо, ки барои Ватани маҳбубамон - Тоҷикистони соҳибихтиёр, инчунин ба хотири ободии сарзамини аҷдодиамон, пешрафти давлати соҳибистиқлоламон, бо маҳорати баланди касбии сарбозии худ ва ҳимояи манфиатҳои миллату давлат, марзу буми кишварамон бо дасту дилу нияти пок ва содиқонаву поквиҷдонона хизмат кардан, иҷрои вазифаи фарзандӣ ва қарзи имониву инсонии худро ва мақсаду мароми ягонаи худ мешуморанд.
ДАВЛАТЗОДА Баҳрулло Раҳмон, муовини якуми раиси Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбииназди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент
2026-02-20 10:55:51
КАСБОМӮЗӢ - РОҲИ ПЕШГИРИИ ГАРАВИШИ НАВРАСОНУ ҶАВОНОН БА ГУРУҲҲОИ ИФРОТГАРО
Дар шароити муосири ҷаҳонишавӣ, ки равандҳои сиёсиву иттилоотӣ бо суръати бесобиқа тағйир меёбанд, масъалаи ҳифзи амнияти маънавӣ ва иҷтимоии ҷавонон ба яке аз авлавиятҳои стратегии давлат табдил ёфтааст.
Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишвари соҳибистиқлол, дар меҳвари сиёсати иҷтимоии худ таълиму тарбия ва шуғли созандаи наврасону ҷавононро қарор додааст. Зеро таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки бекорӣ, надоштани шуғли муайян ва оворагардӣ метавонанд заминаи гаравиш ба андешаҳои ифротӣ ва гурӯҳҳои тундравро фароҳам оваранд.
Дар ин замина, касбомӯзӣ ҳамчун воситаи муассири пешгирӣ ва безараргардонии омилҳои хатарзо аҳамияти калидӣ касб менамояд. Ифротгароӣ падидаи иҷтимоиву сиёсӣ буда, бештар дар муҳити ноустувории иҷтимоӣ, камбуди маърифати ҳуқуқӣ ва паст будани сатҳи дарк зуҳур мекунад. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки гуруҳҳои ифротӣ, пеш аз ҳама, ҷавонони бекасбу бекор, камтаҷриба ва аз лиҳози иҷтимоӣ осебпазирро ҳадаф қарор медиҳанд.
Онҳо бо истифода аз таблиғоти равонӣ, васоити муосири иттилоотӣ ва ваъдаҳои бардурӯғи иқтисодӣ кӯшиш менамоянд, ки ҷавононро ба доми худ кашанд. Аз ин рӯ, ҷалби наврасону ҷавонон ба касбомӯзӣ ва соҳибҳунар гардонидани наврасону ҷавонон метавонад сипари боэътимоди иҷтимоӣ бошад.
Касбомӯзӣ раванди омӯзиши ҳунару малака, низоми мукаммали тарбияи меҳнатӣ, масъулиятшиносӣ ва худшиносии иҷтимоист. Ҳангоми аз худ кардани касб, наврас на танҳо малакаи амалӣ пайдо мекунад, балки арзишҳои меҳнат, риояву эҳтироми қонун ва масъулияти шаҳрвандиро дарк менамояд. Ин омилҳо ҷаҳонбинии солим ва устувори иҷтимоиро ташаккул медиҳанд.
Дар сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаи рушди таҳсилоти касбӣ мақоми махсус дорад. Бо ташаббус ва дастгириҳои пайвастаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти таҳкими заминаи моддиву техникии муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ, ҷорӣ намудани ихтисосҳои нави мутобиқ ба талаботи бозори меҳнат ва тавсеаи ҳамкорӣ бо бахши хусусӣ тадбирҳои муассир амалӣ гардида истодаанд. Ин иқдомҳо, пеш аз ҳама, ба таъмини шуғли устувори ҷавонон ва коҳиши омилҳои иҷтимоии хатарзо равона шудаанд.
Ҳамин тавр, касбомӯзӣ воситаи муҳими ҳамгироии ҷавонон ба ҷомеа мебошад. Ҷавоне, ки соҳиби касб аст, худро узви фаъоли ҷомеа эҳсос мекунад, дар раванди истеҳсолот саҳм мегузорад ва даромади мустақилона ба даст меорад. Ин ҳолат эҳтимоли ҷалб шудан ба ҳар гуна гуруҳҳои ғайриқонунӣ ва ифротиро ба таври назаррас коҳиш медиҳад. Баръакс, бекорӣ ва эҳсоси бенавоӣ метавонанд ба ноумедӣ ва ҷустуҷӯи “роҳҳои осон”-и ҳаллу фасли мушкилот оварда расонанд.
Ҷанбаи муҳими дигари касбомӯзӣ ташаккули тафаккури созанда аст. Дар раванди омӯзиши касб наврас бо низоми муқаррароти техникӣ, қоидаҳои меҳнат ва меъёрҳои бехатарӣ ошно мегардад. Ӯ меомӯзад, ки ҳар амали ӯ натиҷаи муайян дорад ва барои ҳар қарор бояд масъулият бар дӯш гирад. Ин раванд дар зеҳни ӯ эҳсоси худназорат ва худидоракуниро тақвият медиҳад, ки барои муқовимат бо таблиғоти ифротӣ бисёр муҳим аст.
Дар баробари ин, бояд таъкид намуд, ки самаранокии касбомӯзӣ ба сифати барномаҳои таълимӣ ва мутобиқати онҳо ба талаботи бозори меҳнат вобаста мебошад. Имрӯзҳо мушоҳида мегардад, ки ихтисосҳои омӯхташаванда, ҷавобгӯйи эҳтиёҷоти воқеии иқтисоди миллӣ буда, хатмкунандагон бо мушкили шуғл рӯ ба рӯ нестанд. Ҳамоҳангсозии фаъолияти муассисаҳои таҳсилоти ибтидоию миёнаи касбӣ бо корхонаҳо ва бахши хусусӣ ва дар ин замина ҷорӣ намудани технологияҳои муосир дар ин самт аҳамияти аввалиндараҷа доранд.
Омили дигаре, ки аҳаммияти махсус дорад, тарбияи маънавӣ ва ватандӯстии ҷавонон, дар баробари касбомӯзӣ, мебошад. Касб бояд на танҳо манбаи даромад, балки василаи хизмат ба ҷомеа ва давлат арзёбӣ гардад. Вақте ҷавон дарк мекунад, ки меҳнати ӯ дар пешрафти кишвар саҳм мегузорад, эҳсоси ифтихори миллӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ дар ӯ тақвият меёбад. Ин омил, дар навбати худ, заминаи идеологиро барои муқовимат бо ҳар гуна андешаҳои ифротӣ фароҳам месозад.
Хулоса, касбомӯзӣ ҳамчун падидаи иҷтимоиву иқтисодӣ ва тарбиявӣ метавонад, яке аз роҳҳои муассири пешгирии гаравиши наврасону ҷавонон ба гуруҳҳои ифротгаро бошад. Бо фароҳам овардани имкониятҳои воқеии омӯзиш ва шуғли устувор, баланд бардоштани сатҳи маърифати касбӣ ва ҳуқуқӣ, инчунин таҳкими арзишҳои миллӣ ва шаҳрвандӣ метавон муҳити солим ва устувори иҷтимоиро таъмин намуд. Ҷомеае, ки наврасону ҷавононаш соҳиби касб, шуғли муносиб ва ҷаҳонбинии созанда мебошанд, аз ҳар гуна таҳдидҳои ифротгароӣ эмин хоҳад монд. Аз ин лиҳоз, муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ на танҳо маркази омӯзиши касбу ҳунар, мебошанд, балки маркази муҳими татбиқи сиёсати иҷтимоӣ ва таъмини амнияти миллӣ ба ҳисоб мераванд. Ин муассисаҳои таълимӣ бо омода намудани мутахассисони касбӣ, соҳибкасб намудани ҷавонон ва ташаккули ҷаҳонбинии меҳнатӣ саҳми бевосита дар пешгирии гаравиши наврасон ба гуруҳҳои ифротгароро доранд.
Муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ вазифадоранд, ки дар баробари омӯзиши малакаҳои амалӣ, муҳити тарбиявии солимро низ фароҳам оваранд. Дар чунин муҳит наврас аз таъсири омилҳои манфӣ дур монда, зери назорати омӯзгорони соҳибтаҷриба ва устоҳои таълими истеҳсолӣ қарор мегирад. Ин раванд омӯзиши касб, ташаккули интизоми меҳнатӣ, эҳтиром ба қонун, масъулиятшиносӣ ва худбаҳодиҳии дурустро дар онҳо таъмин менамояд.
Нақши ин муассисаҳои таълимӣ дар шароити кунунии Тоҷикистон махсусан муҳим аст, зеро қисми зиёди ҷавонон пас аз хатми муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ ба бозори меҳнат ворид мешаванд. Агар барои онҳо ҳарчӣ бештар имконияти васеътари омӯхтани касб ва соҳибҳунар гардидан муҳайё бошад, эҳтимоли рӯ овардан ба гуруҳҳои номатлуб пурра коҳиш меёбад.
Дар замони иқтисоди рақамӣ имрӯз таҳсилоти ибтидоии касбӣ унсурҳои технологияҳои муосирро фаро мегирад. Омӯзиши асосҳои барномасозӣ, кор бо дастгоҳҳои автоматикунондашуда, барномаҳои тарроҳӣ ва идоракунии рақамӣ ба ҷавонон имкон медиҳад, ки дар бозори меҳнат рақобатпазир бошанд. Ҳамин тавр, касбомӯзӣ на танҳо воситаи таъмини шуғл, балки василаи мутобиқшавӣ ба иқтисоди муосир мегардад.
Яке аз самтҳои муҳими рушди таҳсилоти ибтидоии касбӣ ин ҳамкорӣ миёни муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ ва корхонаҳо мебошад, ки ин имкон медиҳад, хонандагон ҳанӯз дар раванди таҳсил бо муҳити воқеии меҳнат ошно шаванд ва пас аз хатм бо кори муайян таъмин гарданд. Ин раванд эҳсоси ноустуворӣ ва ноумедиро коҳиш дода, заминаи иҷтимоии устуворро фароҳам месозад.
Банд шудани наврасону ҷавонон бо касбу кори самарабахш на танҳо масъалаи иқтисодӣ, балки омили муҳими равонӣ низ мебошад. Ҷавоне, ки меҳнати ӯ қадр карда мешавад ва натиҷаи кори худро мебинад, эҳсоси арзишмандӣ ва эътимод ба ояндаро пайдо мекунад. Баръакс, шахси бекор ё дорои шуғли муваққатӣ бештар ба таъсири таблиғоти бардурӯғ ва ваъдаҳои фиребанда гирифтор мешавад. Гуруҳҳои ифротӣ аксаран аз ҳамин ҳолати равонӣ истифода мебаранд. Аз ин рӯ, муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ имрӯз ба марказҳои рушди шахсият табдил ёфтаанд. Дар баробари омӯзиши касб, онҳо барномаҳои тарбиявӣ, ҳамоишҳои маърифатӣ, вохӯриҳо бо намояндагони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва коршиносони иҷтимоиро баргузор менамоянд, зеро ташаккули маърифати ҳуқуқӣ ва худшиносии миллӣ ҷузъи ҷудонашавандаи раванди таълим мебошад.
Ҳамчунин, ҷалби духтарон ба касбомӯзӣ аҳамияти махсуси иҷтимоӣ дорад. Вақте ки духтарон соҳиби касб ва даромади мустақил мешаванд, онҳо низ дар ташаккули ҷомеаи устувор саҳм мегузоранд. Ин раванд ба таҳкими баробарии иҷтимоӣ ва пешгирии осебпазирии гендерӣ мусоидат мекунад.
Дар маҷмуъ, касбомӯзӣ на танҳо роҳи таъмини шуғл, балки механизми муассири таҳкими суботи иҷтимоӣ мебошад. Ҷомеае, ки ҷавононаш соҳиби ҳунар, шуғли устувор ва ҷаҳонбинии солим мебошанд, дорои пояҳои устувори амният ва рушди устувор хоҳад буд. Муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ имрӯз ба сипари воқеии мубориза бо ифротгароӣ табдил ёфтаанд. Пас, бояд теъдоди бештари наврасону ҷавонон ба ин муасссаҳои таълимӣ ҷалб карда шаванд.
АЛИЗОДА Алишер Ҳикматулло, муовини раиси Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент
2026-02-20 10:34:55
ҲИМОЯИ МАРЗУ БУМИ ВАТАН - ҚАРЗИ МУҚАДДАС ВА ИФТИХОРИ БУЗУРГИ ШАҲРВАНДОН
Ҳимояи марзу буми Ватан аз муқаддастарин арзишҳое мебошад, ки дар зеҳну шуури ҳар як шаҳрванди худогоҳу ватандӯст ҷойгоҳи хос дорад. Хизмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳ на танҳо иҷрои уҳдадории конститутсионӣ, балки ифодаи олии эҳсоси масъулиятшиносӣ, нангу номус ва садоқат ба давлату миллат аст. Миллати тоҷик дар тӯли таърихи куҳанбунёди худ борҳо барои ҳифзи сарзамини аҷдодӣ мубориза бурда, бо ҷасорату мардонагӣ арзишҳои миллиро ҳифз намудааст. Ин суннати пурифтихор имрӯз низ идома дошта, дар шароити давлатдории соҳибистиқлол мазмуни тоза касб кардааст. Бо таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо роҳнамоии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пояҳои устувори ҳифзи истиқлолият ва тамомияти арзии кишвар гузошта шуданд. Аз ҳамон замон то имрӯз Артиши миллӣ марҳилаҳои ташаккул ва такмилро паси сар намуда, ба ниҳоди боэътимод ва тавонои давлатӣ табдил ёфтааст. Қувваҳои Мусаллаҳ ҳамчун сипари боэътимоди давлат дар ҳифзи марзҳои муқаддас, таъмини амнияти миллӣ ва ҳимояи сулҳу субот нақши ҳалкунанда мебозанд.
Имрӯз хизмат дар сафи Артиши миллӣ барои ҷавонон мактаби бузурги тарбия, худшиносӣ ва камолоти шахсӣ ба ҳисоб меравад. Дар муҳити ҳарбӣ ҷавон на танҳо малакаҳои низомӣ, балки фарҳанги муошират, эҳтиром ба қонун, интизом ва масъулиятро меомӯзад, ки ин ҳама барои ташаккули шахсияти комил мусоидат менамояд. Шароитҳои хизмат дар қисмҳои ҳарбӣ сол ба сол беҳтар гардида, заминаи моддиву техникии онҳо мутобиқ ба талаботи замони муосир такмил дода мешавад. Давлат барои баланд бардоштани сатҳи омодабошии ҷангӣ, таҳкими қобилияти дифоӣ ва беҳтар намудани шароити иҷтимоии хизматчиёни ҳарбӣ тадбирҳои мушаххас меандешад. Мавсимҳои даъвати ҷавонон ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳ нишон медиҳанд, ки ҳисси ватандӯстӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ дар ниҳоди насли ҷавон сол ба сол тақвият меёбад. Ҷавонони бо нангу номус бо амри дил ба хизмати ҳарбӣ рафта, қарзи шаҳрвандии худро сарбаландона адо менамоянд.
Амнияту суботе, ки имрӯз дар саросари кишвар ҳукмфармост, самараи заҳмати шабонарӯзии сарбозону афсарони шуҷоъ мебошад, ки дар шароити гуногуни иқлимӣ ва ҷуғрофӣ хизмати содиқона анҷом медиҳанд. Онҳо дар сарҳадҳои кӯҳӣ, дар минтақаҳои дурдаст ва дар шароити душвор бо эҳсоси баланди масъулият адои вазифа мекунанд, то ки мардум дар фазои ором зиндагӣ намоянд. Вақте шаҳрвандон бо хотири ҷамъ фаъолият доранд, фарзандон озодона таҳсил мекунанд ва ҷомеа ба сӯи рушду пешрафт қадам мегузорад, ин ҳама ба шарофати хизмати содиқонаи ҳомиёни Ватан аст. Аз ин рӯ, ҳар як ҷавон бояд дарк намояд, ки хизмат ба Ватан танҳо як марҳилаи кӯтоҳи зиндагӣ набуда, балки саҳми арзанда дар таъмини ояндаи давлат ва миллат мебошад.
Дар баробари ин, ҷомеа ва ниҳодҳои соҳаи таҳсилоти касбиро зарур аст, ки дар тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ саҳми фаъол гузоранд. Гузаронидани вохӯриҳо бо хизматчиёни ҳарбӣ, ташкили чорабиниҳои маърифатӣ ва баланд бардоштани сатҳи огоҳии ҷавонон метавонад ҳисси масъулияти онҳоро нисбат ба хизмат дар сафи Артиш бештар намояд. Воситаҳои ахбори омма низ бояд фазои воқеии хизмат, дастовардҳо ва шароити мусоиди будубоши сарбозонро мунтазам инъикос намоянд, то ки ҷомеа аз пешрафтҳои соҳаи мудофиа огоҳ бошад. Зеро хизмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳ имрӯз на танҳо мактаби ҷасорат, балки мактаби ахлоқу маърифат ва камолоти шаҳрвандист.
Ҳар нафаре, ки бо амри виҷдон хизмати ҳарбиро адо менамояд, дар ҷомеа соҳиби эҳтиром ва обрӯи хос мегардад, зеро ӯ рисолати муқаддаси худро дар назди давлат ва миллат иҷро кардааст. Артиши миллӣ имрӯз ҳамчун сутуни устувори давлатдорӣ ва рамзи қудрати миллӣ эътироф гардида, дар таҳкими ваҳдат ва суботи ҷомеа нақши бориз дорад. Дар шароити муосир, ки ҷаҳон бо таҳдидҳои гуногуни амниятӣ рӯ ба рӯст, таҳкими иқтидори мудофиавӣ ва омодагии ҷавонон ба хизмати ҳарбӣ аҳамияти аввалиндараҷа касб менамояд. Танҳо бо такя ба рӯҳияи баланди ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ метавонем истиқлолияти давлатӣ ва тамомияти арзии кишвари азизамонро ҳифз намоем. Аз ин лиҳоз, ҳимояи марзу буми Ватан на танҳо вазифа, балки ифтихори бузург, шарафи воло ва рисолати виҷдонии ҳар ҷавонмарди тоҷик мебошад, ки бояд онро бо сарбаландӣ ва садоқат иҷро намояд. Дар баробари ин, баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқӣ ва сиёсӣ миёни ҷавонон низ аҳамияти махсус дорад, зеро дарки моҳияти истиқлолият ва арзиши давлатдорӣ ҳисси масъулиятро нисбат ба ҳифзи он бештар мегардонад. Ҳар ҷавон бояд хуб дарк намояд, ки истиқлолият неъмати бебаҳоест, ки бо осонӣ ба даст наомадааст ва ҳифзи он заҳмату омодагии доимиро талаб мекунад. Ватандӯстӣ танҳо дар сухан зоҳир намешавад, балки дар амал, дар мавқеи устувори шаҳрвандӣ ва омодагӣ ба хизмати содиқона таҷассум меёбад. Ҷавоне, ки имрӯз дар сафи Артиши миллӣ хизмат мекунад, фардо метавонад ҳамчун мутахассиси варзида, роҳбари масъул ё шаҳрванди фаъол ба ҷомеа баргардад ва бо таҷрибаи андӯхтааш дар рушду пешрафти кишвар саҳм гузорад.
Ҳифзи марзу буми Ватан, пеш аз ҳама, ҳифзи оромии ҳар хонадон, амнияти ҳар кӯдак ва осоиши ҳар модар мебошад. Вақте сарбоз дар посгоҳи марзӣ адои хизмат мекунад, ӯ на танҳо хатти ҷуғрофиро муҳофизат менамояд, балки ормонҳои миллат ва ояндаи давлатро пос медорад. Ин масъулияти бузург аз ҳар як ҷавон иродаи қавӣ, ҷасорат ва садоқати бепоён талаб мекунад. Бинобар ин, хизмат ба Ватан бояд ҳамчун мактаби ифтихор ва мардонагӣ пазируфта шавад, на ҳамчун уҳдадории одӣ.
Мо бояд ҳамеша дар хотир дошта бошем, ки пойдории сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ аз омодагии ҳар як фарди ҷомеа вобаста аст. Агар ҷавонон бо ҳисси баланди худшиносӣ ва масъулият ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳ пайванданд, давлат боз ҳам қавитару устувортар мегардад. Зеро нерӯи асосии ҳар кишвар ҷавонони он мебошанд ва маҳз онҳо метавонанд бо иродаи матин ва муҳаббати самимӣ ба Ватан пояҳои истиқлолиятро таҳким бахшанд.
Аз ин рӯ, ҳар як ҷавонмарди тоҷикро зарур аст, ки хизмат ба Ватанро шарафи олӣ дониста, бо садоқат ва ифтихор ин рисолати муқаддасро ба анҷом расонад. Танҳо дар ҳамин сурат мо метавонем давлати соҳибистиқлоламонро ҳифз намуда, барои наслҳои оянда ҷомеаи орому пешрафта ва сарзамини ободу шукуфонро мерос гузорем.
НИЗОМЗОДА Зокирҷон Мукарам,
директори Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М. Осимӣ
2026-02-20 10:13:56
НАҚШИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ ДАР ТАЪСИС ВА ТАШАККУЛИ ҚУВВАҲОИ МУСАЛЛАҲ
Дар таърихи давлатдории навини тоҷикон таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз воқеаҳои ниҳоят муҳим ва мондагоре маҳсуб меёбад. Неруҳои мусаллаҳи кишвар ҳамчун сипари боэътимоди давлат, дар замони басо мушкили таърихӣ ташкил ёфта, он дар роҳи ба эътидол даровардани вазъи дохилӣ, ҳифзу ҳимояи марзу бум, сулҳу субот, ваҳдату ягонагӣ, амнияти миллӣ ва пойдории истиқлоли давлатӣ нақши муҳим дорад.
Дар воқеъ, пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ муддате нагузашта, бо мудохилаи баъзе аз кишварҳои манфиатҷӯ ва як гурӯҳ аз шаҳрвандони роҳгумзада, ки манфиатҳои хешро аз манфиатҳои умумимиллӣ боло мегузоштанд, фазои сиёсии кишварро ноором карданд.
Дар ин замина, хатари аз байн рафтани давлати тозаистиқлоли тоҷикон ва порчашваии сарзамини он ба миён омад. Ин дар ҳоле буд, ки пояҳои Ҳукумати марказӣ комилан фалаҷ гардида, дар кишвар садҳо гурӯҳҳои силоҳбадаст ба вуҷуд омаданд, ки ҳар яке мақсаду мароми хоҷагони хориҷии худро амалӣ кардан мехостанд. Ягон қувва ва қудрати миллию давлатие мавҷуд набуд, ки пеши роҳи ҳамаи онҳоро гирифта тавонад.
Дар ҳамин замони ниҳоят мушкил, ки тақдири минбаъдаи давлату миллати тоҷик ҳаллу фасл мегардид, дар ростои ақлу заковати азалие, ки Офаридгор барои тоҷикон насиб гардонида буд, як гурӯҳ аз донишмандону зиёиёни ватандӯсти тоҷик ҳолати бавуҷудомадаро таҳлилу баррасӣ намуда, бо саъю кӯшиши онҳо Иҷлосияи XVI Шурои Олии Тоҷикистон даъват ва баргузор карда шуд.
Иҷлосия вопасин умеди мардуми тоҷик барои ояндаи дурахшони мамлакат буд. Аз ин лиҳоз, ҳама бо як назари нек ба он нигариста, орзуи хотима ёфтани ҷангу ҷидол ва ҳамбастагию ягонагӣ дар кишварро мекарданд.
Рӯзномаи Иҷлосия муҳимтарин масоилро барои ҳалли мушкилоти бавуқуъпайваста дар ҷумҳурӣ фарогир буд. Аз ҷумлаи он масъалаҳо, ки гардиши куллиеро дар ҳаёти кишвар ба миён овард, интихоби Раиси Шурои Олии Тоҷикистон буд, ки аз ҷониби вакилони мардумӣ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ҳайси Раиси Шурои Олӣ интихоб карда шуд ва ӯ «тавонист мардуми кишварро дар атрофи як дастархони сиёсӣ муттаҳид намуда, манфиатҳои миллӣ, давлатӣ ва умумии мардуми Тоҷикистонро аз ҳама боло гузорад ва халқи ҳазор сол дар вартаи парешонӣ мондаро соҳибдавлат намуда, миллат ва давлати моро ба ҷаҳониён дар симои як давлати демократӣ, дунявӣ ва ҳуқуқию иҷтимоӣ муаррифӣ намояд»
Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тарҳи душманони миллатро, ки дар фикри нобудии тоҷикон буданд, ба хубӣ эҳсос намуда, бо талошу заҳматҳои шабонарӯзӣ чандин иқдоми дурандешона пеш гирифт, ки аз ҷумлаи он таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Бо роҳбарӣ ва ибтикороти Сарвари давлат ҳанӯз 18-уми декабри соли 1992 Қарор «Дар бораи таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба имзо расид, ки он заминаи асосие барои ташкили Артиши миллӣ дар ҷумҳурӣ гардид.
Ҳамин буд, ки муддати зиёде нагузашта, бо ташаббуси хирадмандонаи Пешвои миллат 23-юми феврали соли 1993 нахустин паради ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки ихтиёриёни «Фронти халқии Тоҷикистон» баргузор карда шуд, ки минбаъд ин сана ҳамасола чун рӯзи ташкили Артиши миллӣ қайд карда мешавад.
Бояд гуфт, ки ташкили Қувваҳои Мусаллаҳи Тоҷикистон дар он лаҳза, амалан кори ниҳоят душвор буд. Зеро кишвар дар ҳолати буҳрони сиёсию иқтисодӣ қарор дошта, буҷаи мамлакат касод шуда буд ва барои ташкили неруҳҳои мусаллаҳ ҳатто сару либос намерасид. Бо пош хӯрдани Иттиҳоди Шуравӣ артиши боқимондаи он ҳам аз хоки кишвар баромаданд ва он ҳама таҷҳизот, техникаҳои ҳарбие, ки мавҷуд буданд, бо ҳар роҳу восита аз ҷумҳурӣ берун бароварда шуданд.
Пешвои миллат хуб медонист ва дарк мекард, ки бидуни таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳ баромадан аз ин роҳи ноҳамвори мавҷуда душвор аст. Аз ин лиҳоз, ба ҳамаи ин норасоиҳо ва мушкилот нигоҳ накарда, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ -Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо азми қавӣ, иродаи устувор, донишу малакаи роҳбарӣ ва аз ҳама муҳим, боварӣ ба фардои дурахшони кишвар ба ташкили неруҳои мусаллаҳи ҷумҳурӣ пардохта, бо иқдомҳои шоиставу наҷибонаи хеш, марҳила ба марҳила Артиши миллиро бо силоҳ, лавозимоту таҷҳизоти ҳарбӣ, сару либос, хӯрока ва ҷойи зист таъмин намуда, ҷавонони содиқ ва фарзандони бо нангу ори ин Меҳанро ба сафи он ҷалб намуданд.
Маҳз ҷасорату мардонагӣ ва дӯст доштани Ватан буд, ки барои дастёбӣ ба сулҳу ваҳдат ҷони хешро сипар карда, қатъи назар аз ҳамаи мушкилот аз ин давраи пуртаҳлука бо сарбаландию саодатмандӣ бароянд.
Дар он рӯзҳои сахту сангин Пешвои миллат пайваста таъкид менамуданд: «Амнияти давлату ҷомеаро таъмин кардан, Модар-Ватанро баробари ҷони худ дӯст доштан, онро далеронаву ҷавонмардона ҳимоя кардан ва содиқ будан ба миллату давлати худ ва муқаддасоти миллӣ, вазифаи ҷонӣ ва қарзи фарзандии ҳар як афсару сарбоз, тамоми хизматчиёни Қувваҳои мусаллаҳ, ҳамаи кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқи кишвар ва ҳар як фарди бо нангу номуси ҷомеа мебошад».
Маҳз ҳамин таъкидҳои Сарвари давлат буд, ки ҳар як фарди бедордилу худогоҳ ва ватандӯсту меҳанпарасти тоҷик ҳамхуну ҳамтан гардида, ба хотири ҳифзу ҳимояи сарҳадоти давлатӣ ва манфиатҳои давлату миллат ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳ пайваста, қарзи фарзандию ватандории хешро адо намуда, таҳти Роҳбарии Пешвои муаззами миллат аз ҷанги хонумонсӯз берун баромаданд.
Воқеан, Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун яке аз рукнҳои муҳимми давлатдорӣ ва сипари боэътимоди давлат таҳти роҳбарии Сарфармондеҳи олии худ, генерали артиш Эмомалӣ Раҳмон рисолати фарзандии хешро ба таври шоён иҷро намуда, Ватани азизамонро ба суйи сулҳу субот, созандагию бунёдкорӣ ва ваҳдату ягонагӣ бурданд.
Дастёбӣ ба сулҳу ваҳдат ва ғанӣ гардидани буҷаи мамлакат имконият фароҳам овард, ки Қувваҳои Мусаллаҳи кишвар бо ҳама намуди техникаву лавозимоти замонавии ҷангӣ таҷҳизонида шуда, ҷузъу томҳои нав ташкил карда шавад ва тамоми зерсохторҳои ҳарбӣ таҷдиду азнавсозӣ гардад.
Ҳамзамон, Ҳукумати мамлакат таҳти роҳбарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти омода намудани кадрҳои соҳибтаххасуси ҳарбӣ, муккамал ва ғанӣ гардонидани донишу малакаи онҳо ҳамкориҳоро бо кишварҳои хориҷ ҷонок намуда, хизматчиёни давлатиро ба мамолики гуногун мефиристанд, ки албатта ин ҳам барои пурқудрат гардидани Артиши миллӣ нақши муассир мебозад.
Ҳамин тариқ, нақши Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар таъсис ва ташаккули Қувваҳҳои Мусаллаҳи ҷумҳурӣ барҷаста мебошад. Зеро ба ҳама мушкилоту монеаҳои ба вуҷуд омада нигоҳ накарда, Пешвои миллат тавонист, ки бо далерию мардонагӣ, матонату ҷасурӣ ва сабру таҳаммулпазирӣ ба ташкили Артиши миллӣ даст ёбад.
Сарвари давлат бо кору пайкори нотакрораш сиёсатмадори беназир будани хешро собит намуд ва ба ҷаҳониён исбот гардонид, ки миллати тоҷик аз насли Курушу Дориюш, Ардашеру Анушервон, Яъқуб ибни Лайсу Исмоили Сомонӣ ва даҳҳо сиёсатмадори камназиру донишмандони бузург ҳастанд, ки бо қудрати ақлу заковат, илму дониш ва тамаддунофарӣ ҷаҳониёнро ба ҳайрат оварда буданд.
Имрӯз Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба яке аз пуриқтидортарин нерӯҳо дар минтақа табдил ёфта, тамоми вазифаҳои ба уҳдаи худ доштаро сарбаландона иҷро мекунад. Айни замон он аз Қӯшунҳои хушкигард, Қӯшунҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоӣ, Қӯшунҳои зудамал ва дигар сохтору воҳидҳои гуногун иборат буда, дар пойдории сулҳу ваҳдат, ҳифзи сарҳадот ва таъмини ҳаёти осоишта нақши калон дорад.
Амиршоҳ РАҶАБОВ,
мудири кафедраи таърих ва ҷомеъашиносии
Колллеҷи омӯзгории шаҳри Бохтар
2026-02-20 09:13:39
АРТИШИ МИЛЛӢ -МАКТАБИ ШУҶОАТ ВА ПОЯИ ТАРБИЯИ ВАТАНДӮСТИИ ҶАВОНОН
Артиши миллӣ барои ҳар давлати соҳибистиқлол пояи устувори давлатдорӣ, рамзи қудрат ва нишони соҳибихтиёрии миллӣ ба шумор меравад. Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки роҳи пурпечутоби таърихиро паси сар намуда, ба марҳилаи нави рушду пешрафт ворид гардидааст, Қувваҳои Мусаллаҳ ҳамчун сипари боэътимоди давлату миллат дар таъмини амният, субот ва таҳкими ваҳдати миллӣ нақши калидӣ доранд. Дар шароити мураккаби ҷаҳони муосир, ки таҳдидҳои гуногуни сиёсӣ, ҳарбӣ ва иттилоотӣ афзоиш меёбанд, Артиши миллӣ кафили оромии ҷомеа ва муҳофизи арзишҳои муқаддаси давлатдорӣ мебошад.
Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар давраи ҳассоси ташаккули давлатдорӣ таъсис ёфта, марҳилаҳои душвору сарнавиштсозро паси сар карданд. Бо талошу ибтикороти пайгиронаи Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, заминаҳои мустаҳками ҳуқуқӣ ва моддиву техникӣ барои рушди Артиши миллӣ фароҳам оварда шуданд. Бо дастгирии роҳбарияти олии давлат, ин ниҳоди муҳими қудратӣ тадриҷан такмил ёфта, имрӯз ба сохтори тавоно, муосир ва дорои омодабошии баланди ҷангӣ табдил гардидааст.
Таҷдиди зерсохторҳои низомӣ, бунёди қисмҳои ҳарбии нав, таъмин бо техникаву таҷҳизоти муосир, баланд бардоштани сатҳи касбияти афсарону сарбозон ва беҳтар намудани шароити иҷтимоии хизматчиёни ҳарбӣ аз ҷумлаи тадбирҳое мебошанд, ки обрӯ ва нуфузи Артиши миллиро боз ҳам боло бурдаанд. Имрӯз сафи Қувваҳои Мусаллаҳро ҷавонони далеру ватандӯст ташкил медиҳанд, ки бо эҳсоси баланди масъулиятшиносӣ қарзи муқаддаси шаҳрвандии худро адо менамоянд.
Артиши миллӣ дар баробари иҷрои вазифаи асосии худ, ҳифзи истиқлолу якпорчагии давлат ба мактаби воқеии тарбияи ватандӯстӣ барои ҷавонон табдил ёфтааст. Хизмат дар сафи Артиш барои ҳар ҷавон на танҳо иҷрои уҳдадории қонунӣ, балки марҳилаи муҳими камолоти шахсият аст. Дар муҳити интизом, тартибот, эҳтироми қонун ва садоқат ба Савганди ҳарбӣ ҷавонон ҳисси худшиносии миллӣ, шуҷоат ва иродаи қавиро дар худ парвариш медиҳанд.
Тарбияи ватандӯстӣ яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳсуб меёбад. Сарвари давлат борҳо таъкид намудаанд, ки ҳисси муҳаббат ба Ватан, эҳтиром ба рамзҳои давлатӣ ва ҳимояи манфиатҳои миллӣ бояд дар қалби ҳар як ҷавон ҷойгоҳи устувор дошта бошад. Ба гуфтаи Пешвои миллат, хизмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳ мактаби мардонагӣ, шуҷоат ва садоқат буда, ҳар ҷавонро ба шахсияти масъул ва ватандӯст табдил медиҳад.
Дар қисмҳои ҳарбӣ мунтазам машғулиятҳои сиёсиву маърифатӣ, омӯзиши таърихи давлатдории тоҷикон, арҷгузорӣ ба арзишҳои миллӣ ва эҳтиром ба Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ баргузор мегарданд. Ин тадбирҳо дар замири сарбозон ҳисси ифтихор аз давлатдории миллӣ ва омодагиро барои дифоъ аз ҳар ваҷаб хоки Ватан тақвият мебахшанд. Сарбозон дар муҳити дӯстиву бародарӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва интизоми қатъӣ тарбия ёфта, ҳамчун неруи муттаҳиду содиқ ба миллат шакл мегиранд.
Имрӯз Артиши миллии Тоҷикистон бо рӯҳияи баланди касбӣ, интизоми намунавӣ ва омодабошии устувори ҷангӣ фаъолият намуда, амнияту суботи кишварро таъмин менамояд. Маҳз бо шарофати хизмату заҳмати шабонарӯзии фарзандони содиқи миллат фазои сулҳу оромӣ дар кишвар ҳифз гардида, барои рушду пешрафти иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии ҷомеа шароити мусоид фароҳам оварда мешавад.
Дар баробари ин, вазифаи ҳар як хизматчии ҳарбӣ ва шаҳрванд аз он иборат аст, ки баҳри таҳкими боз ҳам бештари қобилияти мудофиавии мамлакат, баланд бардоштани сатҳи омодабошии ҷангӣ ва тақвияти тарбияи ватандӯстӣ миёни ҷавонон саҳми арзандаи худро гузорад. Зеро ҳифзи Ватан қарзи муқаддаси ҳар фарди бонангу номус аст.
Бигзор Артиши миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамеша пояндаву неруманд бошад, рӯҳияи шуҷоату матонат дар қалби хизматчиёни ҳарбӣ ҷовидон монад ва осмони Тоҷикистони азиз зери ҳимояи фарзандони содиқу далераш ҳамеша софу беғубор бошад.
Амиршоев Давлатшо, сардори Маркази бақайдгирӣ, машваратӣ ва тестии Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи техникию омӯзгории ноҳияи Рӯдакӣ»
