2026-03-02 14:03:10
МОДАР ВА ФАЛСАФАИ МЕҲР
Ҳар сол, вақте баҳор ба остонаи зиндагӣ меояд ва дар ҳаво бӯи бедоршавии табиат густурда мешавад, қалби инсон низ ба як бедорӣ мерасад. Дар ин рӯзҳо, ки осмон софтар ва руҳу андеша нармтар мешавад, ҷашни Рӯзи Модар дар санаи 8 март дар ҷумҳурии соҳибистиқлоли мо бо шаъну шаҳомати хосса таҷлил мегардад.
Ин рӯз дар ҷомеаи мо танҳо иди тақвимӣ нест, балки лаҳзаи арҷгузорӣ ба муқаддастарин рисолати зиндагӣ аст, рисолате ки аз домони модар оғоз меёбад ва то охири умр мисли оҳанги ором дар паси ҳама корҳои инсон садо медиҳад.
Истиқлол ба мо имкон дод, ки арзишҳои миллиро бо руҳи нав эҳё намоем, суннатҳои некро дар сатҳи умумимиллӣ арҷ бигузорем ва ба модар ҳамчун пояи хонадон, чун сарчашмаи ахлоқ ва маърифат, чун рамзи муҳаббати беғараз бо эҳтироми самимӣ ва шоиста рӯ оварем. Гулҳое, ки дар ин рӯз тақдим мешаванд, табассумҳое ки дар чеҳраҳо мешукуфанд, суханҳои нек ва дуоҳои фарзандон - ҳама ба маънии ягона бармегарданд, ба маънии сипос.
Аммо Рӯзи Модар танҳо рӯзи табрик гуфтан нест. Ин рӯз, агар ба маънии амиқаш гӯш диҳем, рӯзи бознигарӣ аст. Рӯзи он ки инсон аз шитоби рӯзгор як лаҳза берун меояд, ба гузашта менигарад, ба оғози роҳ менигарад ва мефаҳмад, ки аввалин ҷаҳони ӯ кӣ буд.
Модар аввалин ҷаҳони инсон аст. Пеш аз он ки чашм ба рӯшноии берун боз шавад, дил ба гармии модар одат мекунад. Пеш аз он ки забон сухан ёд гирад, гӯш лаҳни меҳрро мешиносад. Пеш аз он ки ақл далел талаб кунад, руҳ амният меҷӯяд. Ва ин амниятро бештар аз ҳама оғӯши модар медиҳад. Дар оғӯши модар на танҳо ҷисм ором мешавад, андеша ҳам ором мешавад. Ва оромии андеша нахустин зинаи рушд аст, зеро зеҳн дар фазои тарс қад намекашад, зеҳн дар фазои амният ҷуръати парвоз пайдо мекунад.
Модар барои фарзанд танҳо сарчашмаи муҳаббат нест, ӯ мактаби муҳаббат аст. Муҳаббатро дар зиндагӣ ҳама мехоҳанд, аммо на ҳама медонанд, ки муҳаббат танҳо эҳсос нест, муҳаббат одоб аст, масъулият аст, сабр аст ва тавони дидани дигарон аст. Модар ин одобро бо суханҳои зиёд намеомӯзонад, ӯ онро бо ҳузури худ меомӯзонад. Кӯдак муҳаббатро аз он мефаҳмад, ки модар чӣ гуна ба ӯ менигарад, чӣ гуна дар лаҳзаи беморӣ ё хастагӣ ӯро ором мекунад, чӣ гуна тарсро ба умед табдил медиҳад, чӣ гуна хатоеро мефаҳмонад ва онро ба шарм табдил намедиҳад. Тарбияи модар бисёр вақт лаҳни ором аст, як нигоҳ аст, як сукут аст, ки ба мавқеъ рост меояд ва ҳамин ҷузъиёти нозук дар зеҳни кӯдак асоси муносибати ӯро бо ҷаҳон мегузорад.
Дар фарҳанги тоҷикӣ - форсӣ мақоми модар ҳамеша баланд будааст ва баланд хоҳад монд. Ин мақом танҳо аз эҳсоси хонаводагӣ барнамеояд, аз маърифати инсонӣ бармеояд. Чунки модар, пеш аз ҳама, инсонро ба инсоният ошно мекунад. Саъдӣ бо як ҷумлаи кӯтоҳ ба мо дарси бузурге медиҳад, ҷумлае, ки ба маънии тарбия бисёр наздик аст: «Бани Одам аъзои якдигаранд». Вақте кӯдак дар хона ин маъниро дар рафтори модар мебинад, вақте мебинад, ки модар ба дарди дигарон бетараф нест, ба меҳмон эҳтиром дорад, ба ҳамсоя дасти ёрӣ дароз мекунад, ӯ дарк мекунад, ки зиндагӣ танҳо барои худ нест. Ин дарк баъдтар ба виҷдон табдил меёбад. Виҷдон ҳамон чароғест, ки инсонро дар роҳҳои торики интихоби зиндагӣ роҳнамоӣ мекунад.
Модар на танҳо муҳаббат медиҳад, ӯ меъёр медиҳад. Ӯ ба фарзанд меомӯзонад, ки ҳар чиз ҳад дорад, ҳар сухан ҷой дорад, ҳар амал пайомад дорад. Аммо фарқ дар он аст, ки модар меъёрро бисёр вақт бо маъно мепайвандад. Агар талабот танҳо бо тарс омезиш ёбад, кӯдак итоат мекунад, вале намефаҳмад. Агар талабот бо маъно омезиш ёбад, кӯдак мефаҳмад ва баъд ба худ талаб мегузорад. Ҳамин ҷост, ки тарбия аз берун ба дарун мегузарад. Тарбияи воқеӣ он вақт оғоз мешавад, ки кӯдак дар ботини худ низ меъёр месозад. Ва модар дар сохтани ҳамин меъёр нақши аввалин дорад.
Баъзеҳо гумон мекунанд, ки тарбия бештар кори сухан аст, кори насиҳат аст, кори фармон аст. Аммо тарбия бештар кори фазо аст. Фазое ки дар он инсон худро дида ва шунида эҳсос мекунад. Фазое ки дар он хато охир нест, хато таҷриба аст. Фазое ки дар он талош қадр мешавад, на танҳо натиҷа. Модар одатан ҳамин фазоро месозад. Ӯ аз кӯдак меҳнат талаб мекунад, аммо меҳрубонӣ ҳамроҳаш аст. Ӯ интизом мехоҳад, аммо таҳқир намекунад. Ӯ камбудиро мебинад, аммо умедро намешиканад. Ин тавозуни нозук санъат аст, ва ҳар модар, ҳатто агар худро шахси одӣ ҳисобад, дар асл соҳиби ин санъат аст.
Нависанда ва романнигори бузурги фаронсавӣ Оноре де Балзак гуфтааст: «Ҳеҷ гоҳ дар зиндагӣ наметавонед муҳаббатеро беҳтар, хубтар ва воқеитар аз муҳаббати модари хуб ёбед».
Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ як сухани кӯтоҳ дорад, вале гӯё қонуни дилро баён мекунад: «Аз муҳаббат талхҳо ширин шавад». Вақте модар бо муҳаббат тарбия мекунад, мушкил ҳам омӯзиш мешавад. Талхии машаққат ба ширинии таҷриба табдил меёбад. Кӯдак мефаҳмад, ки меҳнат душман нест, меҳнат роҳ аст. Ӯ мефаҳмад, ки интизорӣ бе маъно нест, интизорӣ сабр аст. Ӯ мефаҳмад, ки нокомӣ охир нест, нокомӣ оғози фаҳмиш аст. Ҳамин фаҳмишҳо дар оянда шахсиятро қавӣ мекунанд.
Нақши модар дар тарбияи фарзанд дар чанд самти асосӣ равшан мешавад, аммо дар зиндагӣ ин самтҳо ҷудо нестанд, ҳамаашон дар як рӯд ҷорӣ мешаванд. Дар сатҳи ахлоқӣ, модар ба фарзанд ростгӯӣ, ҳурмат, покизагӣ, меҳнатдӯстӣ ва масъулиятро меомӯзонад. Ин омӯзиш бештар бо намуна аст. Фарзанд пеш аз он ки суханро қабул кунад, рафторро мебинад. Агар дар хона сухан бо эҳтиром гуфта шавад, эҳтиром табиӣ мешавад. Агар дар хона хашм қонун бошад, хашм одат мешавад. Аз ҳамин сабаб, модар, пеш аз ҳама, бо ахлоқи худ тарбия мекунад. Дар сатҳи эҳсосӣ ва равонӣ модар ба фарзанд эҳсоси амният медиҳад. Амният ба маънои он нест, ки кӯдак ҳеҷ гоҳ мушкил набинад, амният ба маънои он аст, ки кӯдак бидонад пушти ӯ муҳаббат ҳаст. Вақте кӯдак медонад, ки ҳатто агар хато кунад ҳам, ӯро мешунаванд, ӯ ҷуръати таҷриба кардан пайдо мекунад. Ҷуръати таҷриба кардан баъдтар ба ҷуръати омӯзиш табдил меёбад.
Дар сатҳи зеҳнӣ ва фарҳангӣ модар аввалин муаллим аст. Аввалин калимаҳо, аввалин қиссаҳо, аввалин дуоҳо, аввалин сурудҳои гаҳвора, аввалин саволҳо ва аввалин ҷавобҳо- ҳама дар фазои модарӣ ба вуҷуд меоянд. Забони модар танҳо воситаи гуфтор нест, он роҳи фикр кардан аст. Кӯдак тавассути забон ҷаҳонро ба маъно табдил медиҳад. Вақте модар бо кӯдак суҳбат мекунад, савол медиҳад, аз саволи кӯдак хурсанд мешавад, ӯ дар асл зеҳнро бедор мекунад. Ҳатто одитарин гуфтугӯ дар ошхона ё дар роҳ метавонад як дарси зиндаи маърифат бошад, агар дар он меҳр, диққат ва эҳтиром ба фикри кӯдак ҳузур дошта бошад. Дар сатҳи иҷтимоӣ, модар ба фарзанд муносибатро меомӯзонад. Муносибат бо ҳамсоя, бо хешу табор, бо меҳмон, бо калонсол, бо хурдсол. Фарзанд аз модар мефаҳмад, ки саховат чист? ҳамдардӣ чист? бахшиш чист? Ӯ мефаҳмад, ки дар ҷомеа инсонро на танҳо бо донишу қувват, балки бо инсонгарӣ мешиносанд. Ҳамин дарсҳо баъдтар ба фарҳанги шаҳрванди солим табдил меёбанд.
Дар андешаи англисӣ як ҷумлаи кӯтоҳ ҳаст, ки борҳо такрор шудааст: The hand that rocks the cradle rules the world (Дасте, ки гаҳвораро меҷунбонад, ҷаҳонро идора мекунад). Маънои он ҳукмронӣ бо зӯр нест, маънои он таъсир аст. Дасте ки гаҳвораро меҷунбонад, дили инсонро низ шакл медиҳад. Дилҳое, ки шакл гирифтанд, ҷаҳонро дигар мекунанд. Агар ин суханро ба воқеияти мо пайванд диҳем, мебинем, ки ҳар модар, бо он ки дар хонаи худ машғул аст, дар асл ба ояндаи ҷомеа дахл дорад. Зеро оянда дар кӯдак аст ва кӯдак дар домони модар парвариш меёбад.
Дар баробари модар падар ва дигар аъзои оила низ нақши бузург доранд. Тарбияи фарзанд кори танҳо як нафар нест. Вале модар дар бисёр хонадонҳо меҳвари асосии ин раванд боқӣ мемонад. Аз ҳамин сабаб дастгирии модар шарти дастгирии кӯдак аст. Вақте падар бо эҳтиром ва ҳамкорӣ дар канори модар меистад, кӯдак ду сутуни муҳаббатро якҷо мебинад. Ӯ мефаҳмад, ки оила мактаби муносибат аст. Ӯ аз муносибати падару модар меомӯзад, ки эҳтиром чист, ҳамкорӣ чист, масъулият чист. Ҳар сухане, ки падар дар бораи модар назди фарзанд мегӯяд, як дарси тарбия мешавад. Ҳар рафторе ки падар бо модар мекунад, ба фарзанд мефаҳмонад, ки занро чӣ гуна бояд эҳтиром кард. Аз ҳамин сабаб қадршиносии модар фарҳанги хонаводагӣ аст, на танҳо кори як рӯз.
Рӯзи Модар, ки дар ҷумҳурии мо бо шаъну шаҳомати хосса таҷлил мегардад, бояд ба ёдоварии ҳамешагӣ табдил шавад. Гул додан зебост, табрик гуфтан зебост, аммо зеботар аз инҳо он аст, ки эҳтиром ба модар ба одати ҳаррӯза табдил ёбад. Эҳтиром маънои танҳо сухани нарм нест. Эҳтиром маънои тақсими масъулият аст. Маънои шунидани андешаи ӯст. Маънои он аст, ки меҳнати ӯро кори одӣ ҳисоб накунем. Маънои он аст, ки ӯро дар хастагӣ танҳо нагузорем. Баъзан як лаҳзаи шунидан, як суҳбати самимӣ, як ёрии хурд дар кори рӯзгор метавонад бештар аз ҳазор калима таъсир дошта бошад. Зеро модар аз калимаҳо зиёдтар амалро эҳсос мекунад.
Имрӯз давраи дигар аст. Технологияҳо ба зиндагӣ ворид шудаанд. Фарзандон маълумотро зуд меёбанд, аммо маъно на ҳамеша зуд пайдо мешавад. Модар дар чунин шароит вазифаи нав ҳам дорад, ҳифзи маъно. Вақте ҷаҳон пур аз садо мешавад, модар метавонад ба фарзанд гӯш кардани садои ботинро омӯзонад. Вақте ҷаҳон пур аз муқоиса мешавад, модар метавонад ба фарзанд қадр кардани худ ва қадр кардани меҳнатро омӯзонад. Вақте ҷаҳон кӯдакро ба шитоб тела медиҳад, модар метавонад ба ӯ омӯзонад, ки оромӣ ҳам қувват аст. Ин тарбия ба тавозун такя мекунад. Тавозун байни озодӣ ва масъулият, байни назорат ва бовар, байни талабот ва меҳрубонӣ.
Дар ҳамин ҷо як ҳикмати дигар аз андешаи англисӣ ба ёд меояд: It takes a village to raise a child (Барои ба воя расондани як кӯдак тамоми деҳа лозим аст). Тарбияи фарзанд кори як нафар нест, кори як хона ҳам нест, кори ҷомеа аст. Агар ҷомеа ба модар эҳтиром гузорад, агар имкони омӯзиш ва корро ба ӯ бо шартҳои инсондӯстона фароҳам кунад, агар барои саломатӣ ва оромии равонии ӯ муҳит бисозад, фарзанд ҳам дар муҳити солимтар калон мешавад. Модарро танҳо ситоиш кардан кофӣ нест. Модарро бояд дастгирӣ кард. Дастгирӣ дар сухан ҳам ҳаст, дар амал ҳам ҳаст. Дар сиёсати иҷтимоӣ ҳам ҳаст, дар фарҳанги оилавӣ ҳам ҳаст.
Пайванди мактаб ва оила низ дар ин масъала муҳим аст. Мактаб вақте муваффақ мешавад, ки бо хона ҳамнафас бошад. Омӯзгор бояд модарро шарики тарбия эҳсос кунад, на тамошобин. Модар бояд худро назди мактаб танҳо ё гунаҳкор эҳсос накунад. Вақте муносибат бар асоси эҳтиром ва ҳамкорӣ ташкил мешавад, кӯдак ором мешавад. Оромӣ шарти омӯзиш аст. Омӯзиш шарти рушд аст. Ва рушд роҳи ободии мамлакат аст. Аз ҳамин рӯ, ҳар сухан дар бораи модар, дар асл сухан дар бораи сармояи инсонӣ ва ояндаи миллат аст.
Дар зиндагӣ на ҳама модарон шароити баробар доранд. Баъзе модарон танҳоӣ мекашанд. Баъзеҳо бо мушкилиҳои иқтисодӣ мубориза мебаранд. Баъзеҳо дар ғами дурии фарзандон зиндагӣ мекунанд. Баъзеҳо зери бори кори рӯзгор хаста мешаванд, вале хастагии худро бо табассум пинҳон мекунанд, то фарзанд ғамгин нашавад. Аз ҳамин сабаб, Рӯзи Модар бояд рӯзи ҳамдардӣ ҳам бошад. Рӯзи он ки мо на танҳо табрик мегӯем, балки як амали дастгирӣ мекунем. Як кумак. Як суҳбат. Як лаҳзаи таваҷҷуҳ. Баъзан як занги телефон ҳам метавонад дили модарро равшан кунад. Баъзан як ҷумлаи сода, модар, ман туро мефаҳмам, метавонад он қадар қувват диҳад, ки ҳеҷ дору дода наметавонад.
Ҳамчунин бояд ба як ҳақиқати нозук рӯ оварем. Модар инсон аст. Ӯ ҳам хаста мешавад. Ӯ ҳам иштибоҳ мекунад. Ӯ ҳам ба дастгирӣ эҳтиёҷ дорад. Агар мо аз модар ҳамеша комилӣ талаб кунем, ба ӯ ноадолатӣ мекунем. Муҳим он аст, ки модар дар роҳи тарбия танҳо намонад. Муҳим он аст, ки муҳити хона ва ҷомеа ба ӯ нафас диҳад. Муҳим он аст, ки ӯ эҳсос кунад қадр дорад, заҳматаш дида мешавад, муҳаббаташ ҷавоб дорад. Чун модаре, ки қадр мешавад, меҳраш бештар мешавад, сабраш устувортар мешавад ва чароғи хона равшантар мемонад.
Дар фарҳанги мо дуо ҷойи баланд дорад. Дуои модарро мардум ҳамчун нур мешиносанд. Аммо дуо ҳамеша бо амал ҳамроҳ мешавад. Модар бо дуо фарзандро ором мекунад, бо амал фарзандро қавӣ мекунад. Модар бо дуо умед медиҳад, бо амал роҳ нишон медиҳад. Модар бо дуо дилро гарм мекунад, бо амал ҷаҳонбиниро месозад. Ва ҳамин ҷо тарбия ба фалсафа мерасад. Фалсафа на танҳо андешаҳои китобист, фалсафа тарзи зиндагист. Модар дар ҳар рӯзе ки фарзандро ба ростӣ даъват мекунад, дар ҳар рӯзе ки ӯро ба меҳнат одат медиҳад, дар ҳар рӯзе ки ба ӯ мефаҳмонад инсон бояд бо одамон инсонӣ бошад, дар асл фалсафаи зиндагиро меомӯзонад.
Пас, Рӯзи модарро метавон ҳамчун рӯзи ваъда низ тасаввур кард. Ваъдаи он ки мо муҳаббатро дар хона бештар мекунем. Ваъдаи он ки масъулиятро тақсим мекунем. Ваъдаи он ки ба фарзандон одоби қадршиносиро меомӯзем. Ваъдаи он ки модарро танҳо дар як рӯз ба ёд намеорем, балки дар ҳар рӯз бо як амали нек қадр мекунем. Зеро муҳаббат, агар танҳо дар сухан бимонад, зуд фаромӯш мешавад. Аммо муҳаббат, агар ба амал табдил ёбад, ба фарҳанг табдил меёбад. Фарҳанг миллатро месозад.
Дар ҳамин маврид метавон як андешаи нозук ва пурмаъниро низ илова кард. Намунаи волотарини меҳри фарзанд ба модар ва эҳтироми самимӣ ба мақоми зан дар ҷомеаи мо Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошанд. Дар суханрониҳо ва паёмҳои табрикии Рӯзи Модар Пешвои миллат пайваста аз муқаддас будани номи модар ёд мекунанд ва ин номро чун сароғози ҳаёт ва пояи ахлоқу инсонгарӣ ба сатҳи арзиши миллӣ мебардоранд. Ва лаҳзаҳое ҳам ҳастанд ки ин эҳтиром на танҳо дар калимаҳо, балки дар нигоҳҳо эҳсос мешавад. Мо медидем ва шоҳидем, ки ҳар гоҳ номи модар ва ё акси модар пеши назарашон меояд, дар чашмҳояшон ашк ҷорӣ мешавад, ашке, ки мисли забони хомӯш мегӯяд: муҳаббати фарзанд ба модар то охири умр кам намешавад. Ин ашк нишони бузургии дил аст, зеро дилҳои бузург муқаддасотро бо эҳсос нигоҳ медоранд. Аз ҳамин рӯ барои ҳар яки мо омӯзанда аст, ки эҳтироми модарро танҳо ба сухани идона маҳдуд насозем, балки онро ба одати ҳамарӯза табдил диҳем, бо қадршиносӣ, бо ғамхорӣ, бо хидмат ва бо меҳре, ки модарро дар зиндагӣ осуда ва пас аз зиндагӣ руҳашро шод мегардонад.
Ин ҷо таманное менамоям, ки бигузор ҳар яки мо дар ин рӯз ва дар ҳар рӯзи дигар як лаҳза биандешем. Лаҳзае, ки инсон ба гузашта менигарад ва мебинад аз куҷо оғоз кардааст. Бигузор дар дил бигӯем, модар, ту аввалин чароғи зиндагии ман будӣ. Ту дар торикӣ роҳ нишон додӣ. Ту дар шикаст умед додӣ. Ту дар хато маро шарм надодӣ, маро фаҳмондӣ. Ту маро ба инсон будан даъват кардӣ. Ва бигузор ин сухан танҳо як эҳсос набошад, ба рафтор табдил ёбад. Зеро шаъну шаҳомати ҳақиқии Рӯзи Модар дар он аст, ки эҳтироми модар дар ҳама рӯзҳо зинда бошад. Чун модар он нуре аст, ки агар дар хона фурӯзон бошад, дар руҳи фарзанд ҳам фурӯзон мемонад. Ва руҳи фурӯзон қодир аст ҳам худро обод кунад, ҳам хонадонро, ҳам ҷомеаро, ҳам ояндаро.
Дар фарҷоми мақола бигузор як нидои ором ҳамчун хулосаи фалсафӣ садо диҳад, нидое, ки инсонро ба қадршиносӣ бармегардонад ва дилро ба амал даъват мекунад.
Агар модаратон зинда бошад, имрӯзро ба фардо нагузоред. Қадри ӯро дар зиндагӣ донед ва хизматашро ба ҷо оваред, на фақат бо гул ва сухани табрикӣ, балки бо ҳузури самимӣ, бо як занги пурмуҳаббат, бо як лаҳзаи шунидан, бо ёрии сода дар кори рӯзгор, бо эҳтироми ором дар назди фарзандон, бо он ки ба суханаш арзиш мегузоред ва хастагиашро мефаҳмед. Модарро бештар аз ҳама амал шод мекунад, амале, ки мегӯяд ту танҳо нестӣ, ту азизӣ, ту қиматӣ. Баъзан як калимаи нарм метавонад рӯзеро равшан кунад, аммо як рафтори нек метавонад дилеро ором намояд. Қадри модарро то он даме, ки нафасаш дар хона садо медиҳад, то он даме ки дуояш бар сари зиндагӣ соя меафканад, ба ҷо оваред. Зеро баъд аз он гуфтани бисёр калимаҳо дер мешаванд ва бисёр пушаймониҳо фақат дар дил мемонанд.
Ва онҳо, ки модарашон аз ин ҷаҳон рафтааст, бигузор ғамашон ба умед табдил ёбад ва ёдашон ба роҳи зиндагӣ. Вақте ки модар аз дунё меравад, муҳаббаташ аз дунё намеравад. Он муҳаббат дар ахлоқи фарзанд зинда мемонад, дар ҳар кори нек, дар ҳар сухани рост, дар ҳар кумак ба эҳтиёҷмандон, дар ҳар лаҳзаи сабр ва раҳм, ки модар омӯхта буд. Агар мехоҳед руҳи модаратон шод бошад, номи ӯро танҳо бо ашк ёд накунед, бо амал ёд кунед. Ҳар кори неке, ки анҷом медиҳед, гӯё як гуле ба руҳи модар мебаред. Ҳар дафъае, ки ростиро интихоб мекунед, гӯё дуои модарро ба зиндагӣ бармегардонед. Ҳар вақте ки ба касе меҳрубонӣ мекунед, гӯё дасти модарро дар дасти худ эҳсос мекунед.
Бигузор ҳар яки мо дар ин ҷаҳони пуршитоб, ки гоҳе инсонро аз асли худ дур мекунад, ба ҳақиқати содае баргардем. Модарон мераванд, вале роҳе, ки омӯзонидаанд, мемонад. Он роҳ роҳи некӣ аст, роҳи инсонгарист, роҳи сабр ва шараф аст. Агар модаратон зинда аст, ӯро бо меҳри саршори худ фаро гиред. Агар модаратон дар ёд аст, ӯро бо некӣ зинда доред. Зеро модар чароғест, ки агар дар хона бошад, хона равшан аст ва агар дар осмон бошад, роҳро бо дуо равшан мекунад.
Фарҳод РАҲИМӢ, Раиси Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, академики Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон
2026-02-27 10:55:48
НАҚШИ БОРИЗИ ОМӮЗГОРОН ДАР ПЕШГИРИИ ОМИЛҲОИ КОРРУПСИОНӢ
Коррупсия яке аз монеаҳои асосии рушди устувори ҷомеа ба ҳисоб меравад. Он ба иқтисод, сиёсати давлатӣ, адолати иҷтимоӣ ва эътимоди мардум таъсири манфӣ мерасонад. Аз ин рӯ, пешгирии омилҳои коррупсионӣ танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест, балки масъулияти тамоми ҷомеа, аз ҷумла низоми маориф ва омӯзгорон мебошад. Нақши омӯзгор дар ин самт бисёр муҳим ва тақдирсоз аст.
Нақши омӯзгор дар тарбияи насли солим ва дур аз омилҳои коррупсионӣ хеле муҳим аст. Омӯзгор шахсест, ки на танҳо дониш, балки ахлоқ, ҷаҳонбинӣ ва арзишҳои инсониро ба шогирдон меомӯзонад. Дар муассисаҳои таълимӣ асоси фарҳанги зиддикоррупсионӣ гузошта мешавад. Агар хонанда аз синни хурдсолӣ мафҳумҳои адолат, масъулият ва поквиҷдониро дарк намояд, эҳтимоли даст задан ба амалҳои коррупсионӣ дар оянда коҳиш меёбад. Дар ин замина, талаботи Созмони Милали Муттаҳид низ ба баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва тарбияи шаҳрвандони масъул равона шудааст. Омӯзгорон метавонанд ин арзишҳоро тавассути дарсҳо, суҳбатҳо ва чорабиниҳои тарбиявӣ ба хонандагон фаҳмонанд.
Тавре дар моддаи 16-и Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия», аз 7 августи соли 2020, №1714 зикр шудааст:
«Моддаи 16. Таълиму тарбияи зиддикоррупсионӣ
1. Таълиму тарбияи зиддикоррупсионӣ бо роҳи ҷорӣ намудани барномаи таълимӣ бо мақсади аз худ кардани дониш, маҳорат ва масъулият оид ба огоҳ, пешгирӣ ва ошкор намудани ҳуқуқвайронкуниҳои ба коррупсия алоқаманд, дар ҷомеа ба вуҷуд овардани муносибати оштинопазир бо ҳуқуқвайронкуниҳои ба коррупсия алоқаманд, баланд бардоштани савияи дониш ва фарҳанги ҳуқуқӣ амалӣ карда мешаванд.
2. Таълиму тарбияи зиддикоррупсионӣ мутобиқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон амалӣ карда мешаванд.»
Яке аз сабабҳои асосии паҳншавии коррупсия - сатҳи пасти маърифати ҳуқуқӣ мебошад. Омӯзгорон метавонанд ба хонандагон фаҳмонанд, ки коррупсия чист ва чӣ зарар дорад, ҳуқуқ ва ӯҳдадориҳои шаҳрвандиро шарҳ диҳанд, эҳтиром ба қонун ва тартиботро ташаккул диҳанд. Масалан, дар доираи татбиқи “Стратегияи давлатии муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030” омӯзгорон метавонанд дар муассисаҳои таълимӣ корҳои фаҳмондадиҳӣ ва маҳфилҳои ҳуқуқиро ташкил намоянд.
Дуруст аст, ки омӯзгор бояд худ намунаи поквиҷдонӣ, адолат ва масъулият бошад. Рафтори ӯ ба хонандагон таъсири мустақим мерасонад. Агар омӯзгор ба адолат риоя кунад, муносибати баробар бо ҳамаи хонандагон дошта бошад, ба амалҳои ғайриқонунӣ роҳ надиҳад, пас ӯ дар амал фарҳанги зиддикоррупсиониро ташаккул медиҳад. Муассисаҳои таълимӣ низ бояд муҳити шаффоф ва одилона дошта бошанд. Омӯзгорон метавонанд баҳогузориро шаффоф ва одилона ба роҳ монанд, аз ҳар гуна амалҳои ношоиста худдорӣ намоянд, дар ҳамкорӣ бо волидайн ва ҷомеа фазои эътимодро таҳким бахшанд. Ин амалҳо сабаб ва шароити ба вуҷуд омадани коррупсияро коҳиш медиҳанд.
Мавриди зикр аст, ки пешгирии коррупсия танҳо дар синфхона маҳдуд намешавад. Омӯзгорон метавонанд бо волидайн, ташкилотҳои ҷамъиятӣ ва сохторҳои давлатӣ ҳамкорӣ намуда, чорабиниҳои тарбиявӣ ва маърифатиро баргузор намоянд. Ин гуна ҳамкорӣ ба ташаккули мавқеи шаҳрвандии фаъол мусоидат мекунад.
Хулоса, саҳми омӯзгорон дар пешгирии омилҳои коррупсионӣ хеле бузург аст. Онҳо бо тарбияи насли наврас, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, ташаккули арзишҳои ахлоқӣ ва намунаи шахсии худ метавонанд заминаи ҷомеаи поквиҷдон ва адолатпарварро гузоранд. Танҳо тавассути таълим ва тарбияи дуруст метавон фарҳанги оштинопазир нисбат ба коррупсияро дар ҷомеа устувор сохт.
Юсупова Савринисо, мудири кафедраи фанҳои табиии Коллеҷи омӯзгории Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ
2026-02-26 12:34:58
ДУОИ МОДАР-ЧАРОҒИ РАВШАНИ РОҲИ ЗИНДАГӢ
Дар зиндагии ҳар инсон шахсияте ҳаст, ки мисли чароғи фурӯзон дар торикиҳои рӯзгор медурахшад, мисли кӯҳи сарбаланд дар миёни тӯфонҳо устувор мемонад ва мисли баҳри бекарон моро бо меҳру муҳаббати худ фаро мегирад.
Барои ман ин шахсияти муқаддас модари азизам аст - фариштаи заминӣ, ки бо дуои покаш роҳи моро равшан месозад ва бо қалби бузургаш тамоми дардҳои моро ба худ мегирад.
Зиндагӣ на ҳамеша осону ҳамвор аст. Рӯзҳое мешаванд, ки осмони орзуҳо абрнок мегардад, бодҳои сахти ноумедӣ мевазанд ва мавҷҳои мушкилот пайи ҳам бармехезанд. Дар чунин ҳолатҳо инсон эҳсос мекунад, ки гӯё дар миёни баҳри пурталотуми зиндагӣ танҳо мондааст. Аммо барои мо ҳаргиз чунин набуд. Зеро модар ҳамеша буд , бо дили пур аз имон, бо нигоҳи саршор аз умед ва бо суханони оромбахше, ки мисли шамоли баҳорӣ рӯҳи моро навозиш мекарданд.
Ӯ мисли нохудои доно ва пуртаҷриба дасти моро гирифта, роҳ нишон медод. Вақте ки мо аз мушкилие ба тарс меафтодем, ӯ бо як табассум қувват мебахшид. Вақте ки шикасте моро ноумед мекард, ӯ бо як ҷумлаи пур аз эътимод моро дубора ба по мехезонд. Ҳаргиз нагузошт, ки тарс дар қалби мо ҷой бигирад ва ҳаргиз иҷозат надод, ки ноумедӣ рӯҳи моро бишканад.
Модари ман зани заҳматкаш аст. Дастонаш шояд аз кори зиёд хаста бошанд, аммо қалбаш ҳаргиз хаста нашудааст. Ӯ барои ободии хона, барои таълиму тарбияи фарзандон, барои хушбахтии мо шабҳоро ба рӯз пайваст. Бисёр вақтҳо, дар ҳоле ки мо оромона хоб будем, ӯ бо андешаи фардои мо бедор мемонд. Орзуҳои худро канор гузошт, то орзуҳои мо болу пар гиранд. Худаш аз бисёр чизҳо гузашт, то мо камбудиро эҳсос накунем.
Модар танҳо парастор нест ӯ мураббӣ, роҳнамо ва устоди аввалини мост. Ӯ ба ман сабр омӯхт, сабре, ки дар рӯ ба рӯи мушкилиҳо шикаст нахӯрам; ростқавлӣ омӯхт, то дар ҳар қадам инсофро пеша намоям; меҳрубонӣ ёд дод , то нисбат ба дигарон дилсӯз бошам. Ӯ бо рафтору кирдори худ дарси зиндагӣ медод. Ҳар амалаш як мактаби бузурги тарбия буд. Аз нигоҳаш эҳтиром меомӯхтам, аз хомӯшиаш таҳаммул ва аз суханонаш умед.
Модар рамзи фидокорӣ аст. Ӯ аввал барои фарзанд меандешад, баъд барои худ. Агар фарзанд бемор шавад, қалби ӯ бештар дард мекашад. Агар фарзанд муваффақ шавад, чашмони ӯ аз ашки шодӣ медурахшанд. Ҳамаи хушбахтии ӯ дар хушбахтии фарзандонаш таҷассум ёфтааст.
Чанд бор шуд, ки зиндагӣ моро ба имтиҳон кашид. Лаҳзаҳое буданд, ки ҳама чиз душвор менамуд, гӯё роҳи пеш баста бошад. Аммо модар мисли сутуни хонадон устувор монд. Ашки худро пинҳон медошт, то мо гиря накунем. Дардро ба дил мегирифт, то мо осуда бошем. Ӯ дар тӯфонҳо киштии зиндагиро нигоҳ дошт, то мо ғарқ нашавем ва ба соҳили орзуҳоямон бирасем.
Имрӯз, вақте ба гузашта менигарам, ҳар як муваффақияти худро бо номи модар пайванд мебинам. Агар ман тавонистам дар зиндагӣ рост қадам занам, ин аз тарбияи поку меҳрубонии ӯст. Агар дар дилам чароғи умед фурӯзон аст, ин аз дуои шабонаи модар аст. Агар ба фардо бо бовар менигарам, ин аз он аст, ки модарам ҳамеша ба ман бовар дошт ҳатто вақте ки ман ба худ бовар надоштам.
Модар ин танҳо як калима нест, ин як ҷаҳон аст. Ҷаҳоне пур аз муҳаббат, сабр, фидокорӣ ва самимият. Ӯ қаҳрамони хомӯш аст, ки бе даъво ва бе интизори подош тамоми ҳастии худро барои фарзанд мебахшад. Паноҳгоҳи бехатарест, ки дар он ҳамеша оромиш пайдо мекунем.
Ва ин суханон танҳо барои як модар нестанд. Онҳо барои тамоми модарони заҳматкаши тоҷиканд — барои он модароне, ки дар деҳоти кӯҳистон, дар саҳроҳои васеъ ва дар шаҳрҳои бузург бо меҳнати ҳалол фарзанд парвариш мекунанд. Барои он модароне, ки субҳи барвақт аз хоб мехезанду то дергоҳ машғули кор мешаванд. Барои онҳое, ки бо дуои поки худ Ватанро муҳофизат мекунанд, зеро тарбияи фарзанди солеҳ беҳтарин хизмат ба миллат аст.
Модарони тоҷик ҳамеша рамзи сабр, номус, иффат ва садоқат будаанд. Онҳо наслҳоро бо рӯҳи ватандӯстӣ, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва муҳаббат ба илму дониш ба воя мерасонанд. Онҳо пояҳои устувори ҷомеаанд. Агар имрӯз миллат пеш меравад, агар ҷавонон муваффақ мешаванд, дар паси ҳар як дастовард заҳмати модаре истодааст.
Бигзор Худованд тамоми модарони моро дар паноҳи худ нигоҳ дорад. Бигзор ҳеҷ модаре ғам набинад ва ашки андӯҳ нарезад. Бигзор хонаҳои тоҷикон ҳамеша бо дуои модар гарм бошанд ва бо табассуми ӯ равшан.
Зеро то даме ки модар ҳаст ,умед ҳаст.
То даме ки дуои модар ҳаст, баракат ҳаст.
То даме ки меҳри модар ҳаст зиндагӣ маъно дорад.
Бо эҳтироми беандоза ва муҳаббати бекарон, сипоси самимӣ ба ту, модарҷонам ва ба ҳамаи модарони бузурги тоҷик.
Назрзода ТАЛАБШО, донишҷӯи
курси 3-юми ихтисоси забони англисӣ,
сардори дастаи олимпии Коллеҷи техникию
омӯзгории ноҳияи Рӯдакӣ
2026-02-23 13:11:42
ПАЁМИ ТАБРИКОТИИ РАИСИ КУМИТА ОИД БА ТАҲСИЛОТИ ИБТИДОӢ ВА МИЁНАИ КАСБИИ НАЗДИ ҲУКУМАТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН БА МУНОСИБАТИ 33-ЮМИН СОЛГАРДӢ ТАЪСИСЁБИИ ҚУВВАҲОИ МУСАЛЛАҲ
Муҳтарам афсарону сарбозони далеру шуҷои Ватан, ҳайати шахсии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон!
Ҳамватанони гиромӣ!
Бо камоли эҳтиром ва ифтихори ватандорӣ ҳамаи Шуморо ба муносибати 33-юмин солгарди Рӯзи Артиши миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон самимона табрик менамоям.
Рӯзи Артиши миллӣ, ки ҳамасола 23 феврал таҷлил мегардад, барои мардуми шарафманди Тоҷикистон рамзи садоқат ба Ватан, нишонаи иродаи устувор ва таҷассумгари масъулияти баланд дар ҳифзи истиқлолу якпорчагии давлат мебошад.
Қувваҳои Мусаллаҳи ҷумҳурӣ ҳамчун кафили амнияту якпорчагии давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон 33 сол муқаддам бо талошу заҳматҳои Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъсис ёфта, имрӯз ҳамчун сипари боътимоди давлат дар ҳифзи марзу буми Ватан ва таъмини зиндагии осудаи сокинони кишвар саҳми бузург дорад.
Артиши миллӣ дар заминаи арзишҳои муқаддаси давлатдорӣ, дар партави сиёсати хирадмандонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ташаккул ёфта, ба неруи боэътимоди ҳифзи сулҳу субот ва амнияти миллӣ табдил гардидааст.
Таърихи таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо марҳилаи ҳассосу тақдирсози давлатдории навини тоҷикон иртиботи ногусастанӣ дорад. Маҳз дар шароити ниҳоят мураккаби сиёсиву иҷтимоӣ Артиши миллӣ таъсис ёфта, дар муддати нисбатан кӯтоҳ ба сохтори муназзам, муҷаҳҳаз ва соҳибтаҷриба мубаддал гардид. Имрӯз Артиши миллӣ ҳамчун такягоҳи боэътимоди давлату миллат, кафили сулҳу оромӣ ва муҳофизи марзу буми кишвар фаъолияти пуршараф дорад.
Дар ин раванд, нақши низоми таҳсилоти касбӣ, бахусус муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ, дар тарбияи насли ҷавони ватандӯст ва омода ба хизмати ҳарбӣ ниҳоят муҳим мебошад. Муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ на танҳо маркази омодасозии мутахассисони соҳаҳои гуногуни иқтисоди миллӣ мебошанд, балки ҳамчун муҳити муассири тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстӣ, таҳкими интизом, масъулиятшиносӣ ва худогоҳии миллӣ хизмат менамоянд.
Дар доираи барномаҳои таълимӣ ва чорабиниҳои тарбиявӣ, дарсҳои омодагии дифои ҳарбӣ, вохӯриҳо бо хизматчиёни ҳарбӣ, боздид аз қисмҳои низомӣ, ташкили машқҳои саҳроӣ ва чорабиниҳои варзишӣ-ҳарбӣ ба рушди ҷаҳонбинӣ ва омодагии ҷисмониву равонии ҷавонон мусоидат мекунанд. Ин раванд имкон медиҳад, ки ҷавонон пеш аз ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳ пайвастан дорои дониши ибтидоии ҳарбӣ, малакаҳои техникию касбӣ ва руҳияи баланди ватандӯстӣ бошанд.
Бо дарназардошти рушди техника ва технологияҳои муосир, Артиши миллӣ имрӯз ба мутахассисони соҳибкасб дар соҳаҳои муҳандисӣ, алоқа, технологияҳои иттилоотӣ, энергетика, нақлиёт ва дигар самтҳои стратегӣ эҳтиёҷи бештар дорад. Маҳз муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ бо омодасозии кадрҳои баландихтисос дар ин самтҳо, заминаи устувори таъминоти техникию кадрии Қувваҳои Мусаллаҳро фароҳам меоранд. Ин ҳамгироии низоми таҳсилоти касбӣ ва сохторҳои низомӣ омили муҳими таҳкими иқтидори мудофиавии кишвар ба шумор меравад.
Тарбияи ҷавонон дар руҳияи эҳтиром ба рамзҳои давлатӣ, садоқат ба савганди ҳарбӣ, омодагӣ ба ҳимояи марзу буми Ватан ва эҳсоси масъулият дар назди ҷомеа аз ҷумлаи вазифаҳои муқаддаси ҳамаи ниҳодҳои давлатӣ, аз ҷумла муассисаҳои таълимӣ мебошад. Мо итминони комил дорем, ки ҷавонони имрӯз, махсусан донишҷӯёну хонандагони муассисаҳои таҳсилоти касбӣ фардо ҳамчун сарбозону афсарони босавод, боинтизом ва содиқ ба Ватан хизмат хоҳанд кард. Артиши миллӣ мактаби мардонагӣ, шуҷоат ва ватандӯстӣ мебошад. Ҳар як ҷавоне, ки аз ин мактаб мегузарад, бо ҳисси баланди масъулият ва ифтихор аз давлатдории миллӣ ба ҳаёти шаҳрвандӣ бармегардад ва дар рушди ҷомеа саҳми арзанда мегузорад.
Бори дигар аз фурсати муносиб истифода бурда, тамоми хизматчиёни ҳарбиро бахшида ба Рӯзи Артиши Миллӣ, ки имсол ба санаи таърихии Кишвар - Ҷашни муқаддасу миллӣ 35-солагиии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон рост меояд самимона табрик намуда, дар фаъолияти кориашон комёбиҳои беназир ва ба Тоҷикистони азиз шукуфоию пешравиҳои назаррасро орзу менамоем.
2026-02-23 08:49:57
ПАЁМИ ШОДБОШИИ РАИСИ МАҶЛИСИ МИЛЛИИ МАҶЛИСИ ОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН, РАИСИ ШАҲРИ ДУШАНБЕ МУҲТАРАМ РУСТАМИ ЭМОМАЛӢ БА МУНОСИБАТИ РӮЗИ ҚУВВАҲОИ МУСАЛЛАҲИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН
Ҳамдиёрони азиз!
Муҳтарам афсарону сарбозон!
Имрӯз аз таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки посдори сулҳу субот ва амнияти кишвари азизамон ба шумор меравад, 33 сол пур мешавад. Ба ин муносибат ҳамаи сокинони кишвар, хизматчиёни ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳ, сохторҳои низомӣ ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқи кишварро самимона табрик менамоям.
Боиси ифтихор аст, ки бо талошҳои созандаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, Сарфармондеҳи Олии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Қувваҳои Мусаллаҳи мамлакат дар як давраи кутоҳи таърихӣ ба ниҳоди пуриқтидору муҷаҳҳази низомӣ табдил ёфт.
Имрӯз ҳайати шахсии Қувваҳои Мусаллаҳ ҳамчун сипари боэътимод дар ҳифзи истиқлоли давлатӣ, сулҳу субот ва ҳаёти осудаи мардум дар ҳолати омодабоши доимӣ қарор дорад.
Маврид ба зикр аст, ки хизмат ба Ватан шарафу ифтихори бузург ва вазифаи муқаддаси ҳар як ҷавони бонангу номус мебошад.
Аз ин рӯ, масъалаи баланд бардоштани эҳсоси ватандӯстии ҷавонону наврасони даврони соҳибистиқлол ва садоқат ба давлату миллат дар меҳвари асосии сиёсати имрӯзаи давлат қарор дорад.
Бори дигар ба ҳайати шахсии Қувваҳои Мусаллаҳ, сохторҳои ҳарбӣ ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқи кишвари маҳбубамон ҷашни 33-юмин солгарди таъсисёбии Қувваҳои Мусаллаҳро табрик гуфта, ба ҳар яки онҳо саломатии қавӣ, неруи устувор ва ба Тоҷикистони азизамон осмони беғубору ояндаи дурахшонро таманно дорам.
Ид муборак, ҳомиёни ҷасури Ватан!
