2026-06-01 13:25:40
ЭҲЁИ НОМИ НЕК: БУНЁДГУЗОРОНИ ТОҶИКИСТОН ДАР ОИНАИ ТАЪРИХ
Ин мавзӯъ аз муҳимтарин ва ҳассостарин саҳифаҳои таърихи миллати мост. Шахсиятҳое чун Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад аз ҷумлаи фарзандони содиқу ҷоннисори миллат буданд, ки барои ташаккул ва таҳкими давлати тоҷикон хизматҳои бузург анҷом доданд. Аммо онҳо дар солҳои 30-юм қурбони тӯҳмат, беадолатӣ ва зулми сиёсӣ гардиданд.
Имрӯз, баъд аз гузашти даҳсолаҳо, номи неку хизматҳои онҳо
дубора эҳё гардида, ҷойгоҳи шоистаи худро дар таърихи миллат соҳиб шудаанд. Пос
доштани хотираи ин абармардон, омӯзиши зиндагӣ ва корномаи онҳо ва расонидани
ҳақиқати таърих ба наслҳои оянда, вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди бедордил
ва ватандӯсти Тоҷикистон мебошад.
Таърих гувоҳ аст, ки роҳи истиқлолу давлатдории миллати
тоҷик осон набуд. Дар солҳои 20–30-юми асри гузашта, дар шароити ниҳоят душвори
сиёсӣ, гурӯҳе аз фарзандони ҷоннисори миллат барои ҳифзи ҳастии тоҷикон ва
бунёди давлати Тоҷикистон мубориза бурданд.
Имрӯз, пас аз гузашти қариб як аср, адолати таърихӣ барқарор
мегардад. Миллати тоҷик номи неки онҳоро дубора эҳё намуда, бо эҳтироми хос
хотираи онҳоро гиромӣ медорад.
Наҷотбахшони миллат дар он солҳои сарнавиштсоз Нусратулло
Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад буданд. Нақши онҳо дар таърихи
давлатдории тоҷикон бисёр бузург аст.
Нусратулло Махсум - яке аз роҳбарони аввалини Тоҷикистони
Шӯравӣ буд, ки тамоми ҳастии худро барои ҳифзи миллати тоҷик сарф кард. Ӯ бар
зидди тақсимоти ноодилонаи ҳудудии соли 1924 садо баланд намуда, барои ба
Тоҷикистон ҳамроҳ кардани марказҳои
таърихии тоҷикон - Бухоро ва Самарқанд мубориза бурд.
Шириншоҳ Шоҳтемур - сиёсатмадори дурандеш ва муборизи роҳи
давлатдории тоҷикон буд. Бо талошҳои пайгиронаи ӯ Тоҷикистон соли 1929 аз
ҷумҳурии мухтор ба Ҷумҳурии Иттифоқӣ табдил ёфт. Ӯ барои ҳифзи ҳувияти миллӣ
хизматҳои бузург анҷом дод.
Нисор Муҳаммад - маорифпарвари маъруфе буд, ки барои рушди
маориф, кушодани мактабҳо, аз байн бурдани бесаводӣ ва тарбияи зиёиёни тоҷик
саҳми арзанда гузошт.
Аммо сарнавишти ин фарзандони содиқи миллат бисёр фоҷиабор
буд. Дар солҳои 1937–1938 онҳо бо туҳматҳои сохта ҳамчун «душмани халқ» ва
«ҷосус» ба қатл расонида шуданд. Солҳои зиёд номи онҳо пинҳон ва ё таҳриф
мешуд, вале ҳақиқат ниҳоят пирӯз гардид.
Пас аз ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ, Тоҷикистон ба
эҳёи ҳақиқати таърихӣ оғоз кард. Бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати
миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон
номи ин фидоиёни миллат сафед гардида, хизматҳои онҳо дар сатҳи давлатӣ қадр
шуданд. Ба Нусратулло Махсум ва Шириншоҳ Шоҳтемур бо Фармони Президенти
Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 июни соли 2006 унвони олии «Қаҳрамони Тоҷикистон»
дода шуд. Ин қадрдонӣ нишонаи арҷгузории давлат ва миллат ба хизматҳои бузурги
ин фарзандони фидоии тоҷик буд. Бо ин иқдом, адолати таърихӣ барқарор гардида,
номи онҳо ҳамчун поягузорони давлатдории муосири тоҷикон дубора зинда шуд.
Имрӯз корнома ва ҷоннисориҳои Нусратулло Махсум ва Шириншоҳ
Шоҳтемур барои насли ҷавон намунаи ватандӯстӣ, садоқат ба миллат ва хизмат ба
давлат ба шумор меравад.
Имрӯз дар Тоҷикистон ҳайкалҳо, ёдгориҳо ва маконҳои зиёде ба
номи онҳо гузошта шудаанд. Ин ҳама нишонаи он аст, ки миллат фарзандони содиқи
худро ҳаргиз фаромӯш намекунад.
Бо ташаббус ва дастгирии бевоситаи Ҷаноби Олӣ раванди эҳёи
номи ин қаҳрамонҳои миллат марҳилаи нав пайдо кард. 19 майи соли 2026 қисмате
аз хоки оромгоҳҳои Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад аз
шаҳри Москва ба Тоҷикистон оварда шуда, дар оромгоҳи Лучоби шаҳри Душанбе бо
иштироки намояндагони давлат, аҳли зиё ва пайвандони онҳо бо эҳтироми хос ба
хок супурда шуданд. Ин рӯйдод ҳамчун рамзи пирӯзии ҳақиқат бар туҳмат ва
эҳтироми миллат ба фарзандони фидоии худ арзёбӣ мешавад.
Бо итминон метавон гуфт, ки хатти сиёҳи «душмани миллат» аз
номи онҳо барои ҳамеша пок шуд ва ҷойи онро номи пурифтихори «Қаҳрамони миллат»
гирифт. Хотираи неки онҳо имрӯз яке аз пояҳои маънавии истиқлолу давлатдории
тоҷикон мебошад.
ҲУСЕЙНЗОДА Гулхумор Дадобой,
номзади илмҳои филология, директори Коллеҷи технологии шаҳри
Душанбе
2026-06-01 13:23:03
ТАЙЁР КАРДАНИ КАДРҲОИ СОҲИБТАХАССУС ВА ТАЪМИНИ ШУҒЛИ ПУРМАҲСУЛ ДАР ТОҶИКИСТОН
Рушди шуғли пурмаҳсул бо дигар афзалиятҳои миллии кишвар, аз қабили рушди сармояи инсонӣ зич алоқаманд аст. Дар иртибот ба ин бояд зикр намуд, ки дараҷаи номукаммали қисме аз захираҳои меҳнатӣ омили асосӣ барои ба таври пурмаҳсул бо кор таъмин нагардидани онҳо мегардад. Зиёда аз ин, дараҷаи касбият бевосита бо андозаи пардохти музди меҳнат алоқамандӣ дорад.
Баланд бардоштани сифати шуғли аҳолӣ, ҳамчунин баланд
бардоштани сифати захираҳои меҳнатиро дар назар дошта, дар насли наврас
ташаккул ёфтани малакаҳои заминавиро пешбинӣ менамояд, ки он барои
бомуваффақият ворид шудан ба фаъолияти меҳнатӣ зарур мебошад.
Дар шароити иқтисодиёти муосир таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ яке аз омилҳои муҳими рушди бозори меҳнат ва таъмини шуғли пурмаҳсул ба ҳисоб меравад. Аз ин рӯ, масъалаи омода намудани мутахассисони соҳибкасб дар Ҷумҳурии Тоҷикистон аҳаммияти калон дорад, зеро рушди соҳаҳои истеҳсолӣ, сохтмон, хизматрасонӣ, энергетика ва технология ба қувваи кории тахассуснок ниёз дорад.
Таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ ба ҷавонон имконият медиҳад, ки касбҳои
коргариро аз худ намоянд ва зуд ба бозори меҳнат ворид шаванд. Коллеҷҳо ва
литсейҳои касбӣ мутахассисонро аз рӯйи ихтисосҳои гуногун, аз ҷумла: кафшергар,
барқчӣ, дуредгар, ронанда, ошпаз, дӯзанда, техник, оператори компютерӣ омода
мекунанд.
Дар Коллеҷи технологии ба номи А. Қаҳҳорови шаҳри Конибодом
низ ҳамасола мутахассисони соҳибкасбро аз рӯи ихтисосҳои барои талаботи бозори
меҳнат мувофиқ омода намуда истодаанд. Ин гуна муассисаҳо дар паст кардани
сатҳи бекорӣ, махсусан миёни ҷавонон, нақши муҳим мебозанд.
Бояд қайд намуд, ки таҳсилоти миёнаи касбӣ барои тайёр намудани мутахассисони
сатҳи миёна равона шуда, хатмкунандагони коллеҷҳо метавонанд дар муассисаҳои
давлатӣ ва хусусӣ фаъолият намоянд ё таҳсили худро дар муассисаҳои олии таълимӣ
идома диҳанд. Ин низоми таълим барои мутобиқ намудани малакаҳои ҷавонон ба
талаботи бозори меҳнат мусоидат мекунад.
Нақши асосии таҳсилоти касбӣ дар таъмини шуғли пурмаҳсул дар баланд бардоштани сатҳи рақобатпазирии ҷавонон дар бозори меҳнат, коҳиш додани бекорӣ ва муҳоҷирати меҳнатӣ, таъмини иқтисодиёт бо кадрҳои соҳибтахассус, рушди соҳибкорӣ ва худиштиғолӣ, баланд шудани ҳосилнокии меҳнат ва ҳ.к. зоҳир мегардад. Зеро, шахсони соҳиби касб имконияти бештар барои пайдо кардани ҷойи кори муносиб дошта, бо рушди касбомӯзӣ шаҳрвандон метавонанд дар дохили кишвар бо шуғли муносиб таъмин шаванд.
Ҳамзамон, корхонаҳо ва ташкилотҳо низ маҳз ба мутахассисони амалии дорои малакаи касбӣ эҳтиёҷ доранд. Бисёр хатмкунандагони муассисаҳои касбӣ метавонанд фаъолияти мустақилона оғоз намоянд. Донишу малакаи касбӣ ба сифати кор ва самаранокии истеҳсолот таъсири мусбат мерасонад. Бо вуҷуди ин, дар низоми таҳсилоти касбӣ баъзе мушкилот низ вуҷуд доранд: норасоии таҷҳизоти муосир, мутобиқ набудани баъзе барномаҳо ба талаботи бозор, кам будани ҳамкории муассисаҳои таълимӣ бо корфармоён, паст будани шавқи баъзе ҷавонон ба касбҳои техникӣ. Барои беҳтар намудани вазъ: навсозии базаи моддию техникӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои муосири таълим, тақвияти ҳамкории муассисаҳои таълимӣ бо бахши хусусӣ, ташкили таҷрибаомӯзии истеҳсолӣ, дастгирии давлатии касбомӯзӣ зарур аст.
Ҳамин тавр, таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ дар таъмини шуғли пурмаҳсул ва рушди устувори иқтисоди миллӣ нақши калидӣ дорад. Омода намудани кадрҳои рақобатпазир метавонад ба баланд шудани сатҳи зиндагии аҳолӣ ва рушди иҷтимоию иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон мусоидат намояд.
САНГИНЗОДА Эмин Нӯъмон,номзади илмҳои иқтисодӣ омӯзгори кафедраи иқтисод ва
иттилооти Коллеҷи технологии ба номи А. Қаҳҳорови шаҳри Конибодом
2026-06-01 13:17:28
НАҚШИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ ДАР ТАЪСИС ВА ТАҲКИМИ ҚӮШУНҲОИ САРҲАДӢ ҲАМЧУН ОМИЛИ МУҲИМИ ТАЪМИНИ СУБОТИ ГЕОПОЛИТИКӢ ВА АМНИЯТИ МИЛЛИИ ТОҶИКИСТОН
Таърихи давлатдории навини тоҷикон ба таври возеҳ собит менамояд, ки ташаккул ва таҳкими низоми мудофиавии Ҷумҳурии Тоҷикистон, бахусус таъсиси Қӯшунҳои сарҳадӣ, яке аз муҳимтарин ва сарнавиштсозтарин иқдомҳои сиёсиву стратегии даврони соҳибистиқлолӣ маҳсуб меёбад, ки татбиқи муваффақонаи он, пеш аз ҳама, ба иродаи қавии сиёсӣ, ҷаҳонбинии давлатмеҳварона ва тафаккури геостратегии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иртиботи мустақим дорад.
Дар марҳилаи ниҳоят ҳассосу пуртазоди ибтидои солҳои
навадуми асри гузашта, замоне ки Тоҷикистон дар натиҷаи ҷанги таҳмилии
шаҳрвандӣ ба буҳрони амиқи сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба рӯ гардида,
сохторҳои давлатӣ фалаҷ шуда буданд ва хатари аз байн рафтани давлатдории миллӣ
ба воқеияти талхи сиёсӣ табдил меёфт, масъалаи таъсиси неруҳои мустақили ҳарбӣ
ба ҳайси яке аз омилҳои калидии ҳифзи истиқлолияти давлатӣ ва тамомияти арзии
кишвар аҳаммияти ҳаётӣ касб намуд. Дар чунин шароити мураккабу бесобиқа Тоҷикистон,
бар хилофи аксари ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, бидуни доштани зерсохтори
омодаи ҳарбӣ, аслиҳа, техника ва пойгоҳҳои мукаммали мудофиавӣ ба истиқлол
расида буд, ки ин вазъият зарурати таъсиси Артиши миллӣ ва Қӯшунҳои сарҳадиро
аз сифр ба миён овард. Маҳз бо ташаббус ва сиёсати дурандешонаи Пешвои миллат
23 феврали соли 1993 Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ёфта, баъдан
28 майи соли 1994 Қӯшунҳои сарҳадии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун ҷузъи муҳими
низоми таъмини амнияти миллӣ ташкил гардиданд. Ин иқдоми таърихӣ на танҳо рамзи
ташаккули низоми мустақили мудофиавии кишвар буд, балки ҳамчун қадами
сарнавиштсоз дар роҳи таҳкими давлатдории миллӣ ва ҳифзи суботи сиёсӣ аҳаммияти
бузурги таърихӣ касб намуд.
Пешвои миллат бо дарки амиқи моҳияти таҳдидҳои геополитикии
минтақа ва воқеияти нооромиҳои дохиливу хориҷӣ ба хубӣ эҳсос менамуданд, ки бе
мавҷудияти неруҳои касбии ҳарбӣ ва сохторҳои муназзами ҳифзи сарҳад нигоҳ
доштани истиқлолият, таъмини суботи сиёсӣ ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ ғайриимкон
хоҳад буд. Аз ҳамин лиҳоз, дар шароите ки кишвар бо мушкилоти зиёди иқтисодӣ ва
норасоии имкониятҳои моддӣ рӯ ба рӯ буд, тамоми иқтидор ва захираҳои мавҷуда
барои таъсиси дидбонгоҳҳои сарҳадӣ, омодасозии кадрҳои баландихтисоси ҳарбӣ,
мустаҳкам намудани инфрасохтори мудофиавӣ ва баланд бардоштани қобилияти ҷангии
неруҳои сарҳадӣ равона карда шуданд. Маҳз натиҷаи ҳамин сиёсати хирадмандона ва
тадбирҳои пайгиронаи роҳбарияти олии давлат мебошад, ки имрӯз Қӯшунҳои сарҳадии
Ҷумҳурии Тоҷикистон ба як сохтори муқтадир, касбӣ, муҷаҳҳаз ва дорои
имкониятҳои муосири ҳарбӣ табдил ёфта, дар таъмини амнияти миллӣ ва ҳифзи
манфиатҳои геополитикии кишвар нақши муассир мебозанд.
Сарҳади давлатӣ дар низоми муносибатҳои байналмилалӣ на
танҳо хатти муайянкунандаи ҳудуди соҳибихтиёрии давлат, балки яке аз унсурҳои
калидии истиқлолияти сиёсӣ, суботи дохилӣ ва амнияти миллӣ ба шумор меравад. Аз
ин нуқтаи назар, ҳифзи сарҳади давлатӣ ҳамчун вазифаи муҳими сиёсиву ҳуқуқӣ ва
стратегӣ аҳаммияти махсус дошта, ба сатҳи қобилияти давлат дар ҳифзи манфиатҳои
миллӣ ва таъмини суботи ҷомеа робитаи мустақим дорад. Барои миллати тоҷик, ки
дар тӯли таърих борҳо барои ҳифзи сарзамин ва арзишҳои давлатдории худ мубориза
бурдааст, посдории марзу бум на танҳо вазифаи низомӣ, балки таҷассумгари номуси
миллӣ, эҳсоси баланди ватандӯстӣ ва масъулияти таърихӣ мебошад.
Дар ин замина, қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи
сарҳади давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз 1 августи соли 1997 ҳамчун санади
муҳими ҳуқуқӣ дар роҳи таҳкими заминаҳои қонунгузории ҳифзи марз аҳаммияти
калидӣ дошта, барои танзими фаъолияти Қӯшунҳои сарҳадӣ ва таъмини мустақилонаи
амнияти сарҳадӣ заминаи устувори сиёсиву ҳуқуқиро фароҳам овард.
Аҳаммияти геостратегӣ ва геополитикии Ҷумҳурии Тоҷикистон,
бахусус вобаста ба мавқеи ҷуғрофии он дар минтақаи Осиёи Марказӣ ва ҳаммарзӣ бо
Афғонистон, боис гардидааст, ки масъалаи ҳифзи сарҳадҳои давлатӣ на танҳо
аҳаммияти миллӣ, балки хусусияти фароминтақавӣ ва байналмилалӣ касб намояд.
Тоҷикистон имрӯз дар сафи пеши мубориза бо таҳдидҳои муосири ҷаҳонӣ, аз ҷумла
терроризм, экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, қочоқи аслиҳа ва
ҷинояткории муташаккили фаромиллӣ қарор дошта, дар таъмини амнияти минтақавӣ ва
байналмилалӣ нақши муҳим мебозад.
Сарҳадбонони тоҷик бо ҳисси баланди масъулиятшиносӣ, шуҷоат
ва садоқат ба Савганди ҳарбӣ на танҳо марзи давлатии Тоҷикистон, балки фазои
амниятии кишварҳои минтақа ва ҷомеаи байналмилалиро аз таҳдидҳои гуногуни
фаромиллӣ ҳифз менамоянд. Ин омил бори дигар собит месозад, ки Ҷумҳурии
Тоҷикистон ҳамчун субъекти фаъоли муносибатҳои байналмилалӣ ва давлати
масъулиятшинос дар таъмини суботи геополитикӣ ва амнияти глобалӣ саҳми
арзишманд мегузорад.
Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технологияҳои
иттилоотӣ масъалаи таъмини амнияти маънавӣ ва ҳифзи шуури сиёсии ҷавонон низ
аҳаммияти хосса пайдо намудааст. Имрӯз гурӯҳҳои ифротӣ ва неруҳои манфиатдор
кӯшиш менамоянд тавассути шабакаҳои иҷтимоӣ ва фазои иттилоотӣ ҷавононро ба
ақидаҳои бегонаву харобиовар ҷалб намоянд. Аз ин рӯ, таҳкими тарбияи
ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва фарҳанги сиёсӣ бояд ҳамчун яке аз самтҳои
афзалиятноки сиёсати давлатӣ арзёбӣ гардад.
Дар ин раванд нақши муассисаҳои таълимӣ, омӯзгорон ва ҳайати
афсарӣ ниҳоят муҳим мебошад, зеро маҳз онҳо метавонанд дар замири ҷавонон
эҳсоси масъулиятшиносӣ, ифтихори миллӣ ва садоқат ба давлату миллатро ташаккул
диҳанд. Афсар дар ҷомеаи муосир на танҳо фармондеҳи низомӣ, балки тарбиятгари
маънавӣ, мураббии сиёсӣ ва намояндаи давлат ба ҳисоб меравад, ки фаъолияти ӯ
дар ташаккули шахсияти сарбоз ва таҳкими рӯҳияи ватандӯстӣ нақши ҳалкунанда
дорад.
Таҷрибаи таърихии солҳои истиқлолият нишон медиҳад, ки
Қӯшунҳои сарҳадии Ҷумҳурии Тоҷикистон тайи беш аз се даҳсола аз тамоми
имтиҳонҳои душвори сиёсиву амниятӣ бо сарбаландӣ гузашта, имрӯз ба яке аз
ниҳодҳои муҳими таъминкунандаи субот, амният ва ҳифзи давлатдории миллӣ табдил
ёфтаанд. Сарҳадбони тоҷик имрӯз рамзи шуҷоат, матонат, садоқат ба Ватан ва
кафили сулҳу оромии ҷомеа мебошад.
Бо итминони комил метавон таъкид намуд, ки ҳайати шахсии
Қушунҳои сарҳадии Кумитаи давлатии амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон минбаъд
низ бо такя ба анъанаҳои неки давлатдории миллӣ, эҳсоси баланди ватандӯстӣ ва
садоқат ба давлату миллат вазифаи муқаддаси ҳифзи марзу буми Ватанро бо
масъулияти баланд иҷро намуда, дар таҳкими пояҳои истиқлолият, суботи сиёсӣ ва
ҳифзи манфиатҳои стратегии Ҷумҳурии Тоҷикистон саҳми боз ҳам арзишманд хоҳанд
гузошт.
Муталиб МАҲМУДЗОДА,
муовини директор оид ба тарбияи
Коллеҷи омӯзгории шаҳри Хуҷанд
2026-06-01 13:15:30
НАҚШИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР ЭҲЁИ МЕРОСИ ИЛМИИ АБӮАЛӢ ИБНИ СИНО
Дар таърихи тамаддуни башарӣ шахсиятҳое мавҷуданд, ки бо осори илмӣ, фалсафӣ ва фарҳангии худ на танҳо ба даврони зиндагии хеш, балки ба тамоми марҳилаҳои рушди инсоният таъсири амиқ гузоштаанд. Яке аз чунин нобиғагони ҷаҳонӣ Абӯалӣ ибни Сино мебошад, ки дар илму фарҳанги Шарқ ва Ғарб мақоми баланд дошта, ҳамчун файласуф, табиб, донишманд ва мутафаккири барҷаста шинохта шудааст. Осори гаронбаҳои ӯ дар соҳаҳои тиб, фалсафа, мантиқ, табиатшиносӣ, ахлоқ, мусиқӣ ва дигар бахшҳои илмӣ то имрӯз аҳамияти худро нигоҳ доштаанд.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба масъалаи ҳифз, омӯзиш ва тарғиби мероси илмии Абӯалӣ ибни Сино таваҷҷуҳи махсус зоҳир мегардад. Хусусан, дар даврони соҳибистиқлолӣ таҳти роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон сиёсати давлатӣ дар самти эҳёи арзишҳои миллӣ, арҷгузорӣ ба мероси илмӣ ва фарҳангии ниёгон, инчунин муаррифии шахсиятҳои бузурги тоҷик ба ҷомеаи ҷаҳонӣ ба сатҳи нав баромад. Яке аз муҳимтарин иқдомҳо дар ин самт қабули фармонҳо ва қарорҳои давлатӣ оид ба гиромидошти мероси Абӯалӣ ибни Сино ва таъсиси Ҷоизаи байналмилалии ба номи ӯ мебошад.
Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино аҳамияти бузурги сиёсӣ, фарҳангӣ ва илмӣ дошта, ба таҳкими худшиносии миллӣ, рушди илму маърифат ва густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ мусоидат менамояд. Ин иқдом на танҳо барои эҳёи мероси илмии Абӯалӣ ибни Сино, балки барои рушди тафаккури илмӣ ва муаррифии арзишҳои тамаддуни тоҷикон дар сатҳи ҷаҳонӣ нақши муассир дорад.
Осори илмии Абӯалӣ ибни Сино беш аз 450 асарро дар бар мегирад, ки қисми зиёди онҳо ба соҳаҳои тиб, фалсафа, мантиқ ва табиатшиносӣ бахшида шудаанд. Аз ҷумла, асари машҳури ӯ - «Ал-Қонун фи-т-тиб» дар тӯли чандин аср ҳамчун китоби асосии тиббӣ дар донишгоҳҳои Аврупо ва Шарқ истифода мешуд. Ин асар дорои маълумоти муфассал оид ба бемориҳо, усулҳои ташхис ва муолиҷа буда, дар рушди илми тиб саҳми беназир гузоштааст. Дар баробари илмҳои тиббӣ, Абӯалӣ ибни Сино дар рушди фалсафа низ нақши бузург бозидааст. Ӯ масъалаҳои марбут ба ҳастӣ, маърифат, ахлоқ ва ҷомеаро мавриди таҳлил қарор дода, дар ташаккули фалсафаи асримиёнагӣ таъсири амиқ гузоштааст. Осори ӯ дар кишварҳои гуногун паҳн гардида, то имрӯз ҳамчун сарчашмаи муҳими илмӣ ва фалсафӣ мавриди омӯзиш қарор доранд.
Абӯалӣ ибни Сино ҳамчун намояндаи барҷастаи тамаддуни тоҷикону форсҳо дар ташаккули фарҳанги ҷаҳонӣ саҳми арзанда гузоштааст. Осори ӯ нишон медиҳанд, ки миллати тоҷик аз қадим соҳиби тамаддуни ғанӣ ва фарҳанги пешрафта будааст. Аз ин рӯ, омӯзиш ва тарғиби мероси ӯ барои таҳкими худшиносии миллӣ ва муаррифии арзишҳои миллӣ аҳамияти махсус доранд. Пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон ба марҳилаи нави рушди сиёсӣ ва фарҳангӣ ворид гардид. Дар ин давра масъалаи эҳёи арзишҳои миллӣ, ҳифзи мероси таърихӣ ва арҷгузорӣ ба шахсиятҳои бузурги миллат ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ табдил ёфт.
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз рӯзҳои аввали соҳибистиқлолӣ ба масъалаи ҳифз ва
омӯзиши мероси фарҳангии миллат таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуданд. Бо ташаббуси
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷашнҳои бузурги таърихӣ ва фарҳангӣ баргузор гардида,
осори шахсиятҳои барҷастаи тоҷик аз нав нашр ва таҳқиқ шуданд.
Дар доираи сиёсати фарҳангии давлат барои гиромидошти Абӯалӣ ибни Сино як қатор
тадбирҳои муҳим амалӣ гардиданд. Аз ҷумла, баргузор намудани ҳамоишҳои
байналмилалӣ, нашри осори илмии ӯ, таъсиси марказҳои илмӣ ва бунёди муҷассамаҳо
аз ҷумлаи чунин иқдомҳо мебошанд. Инчунин, дар муассисаҳои таълимӣ омӯзиши
осори Абӯалӣ ибни Сино густариш ёфта, мавзӯъҳои марбут ба ҳаёт ва фаъолияти ӯ
ба барномаҳои таълимӣ ворид карда шуданд. Ҳамаи ин тадбирҳо ба баланд
бардоштани маърифати илмӣ ва таҳкими худшиносии миллӣ мусоидат намуданд.
Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино барои қадрдонии хизматҳои олимон, муҳаққиқон ва шахсиятҳое пешбинӣ шудааст, ки дар рушди илм, тиб, фалсафа ва фарҳанг саҳми арзанда мегузоранд. Ин иқдом аҳамияти бузург дошта, ба баланд гардидани нуфузи илмии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ мусоидат менамояд. Аҳамияти дигари фармон дар он зоҳир мегардад, ки он барои эҳёи суннатҳои илмии гузаштагон замина фароҳам меорад. Абӯалӣ ибни Сино ҳамчун рамзи илму маърифат муаррифӣ гардида, ҷавонон ба омӯзиши илм ва фаъолияти эҷодӣ ҳидоят мешаванд.
Фармон барои густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ мусоидат мекунад. Бо таъсиси ин ҷоиза олимону муҳаққиқони хориҷӣ низ ба омӯзиши мероси Абӯалӣ ибни Сино таваҷҷуҳ зоҳир намуда, робитаҳои илмии Тоҷикистон бо марказҳои илмии ҷаҳон таҳким меёбанд. Ҷоизаҳои илмӣ дар рушди ҷомеа нақши муҳим доранд. Онҳо муҳаққиқонро ба фаъолияти илмӣ ҳавасманд намуда, барои рушди илм ва технология шароити мусоид фароҳам меоранд. Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино низ дар ҳамин замина аҳамияти бузург дорад.
Ин ҷоиза ба рушди соҳаҳои гуногуни илм, бахусус тиб ва фалсафа мусоидат менамояд. Олимоне, ки дар таҳқиқоти илмӣ ба дастовардҳои назаррас ноил мегарданд, бо ин ҷоиза қадрдонӣ шуда, барои идомаи фаъолияти илмии худ имкониятҳои нав пайдо мекунанд. Ҳамзамон, ҷоиза барои ташаккули муҳити солими илмӣ мусоидат менамояд. Дар натиҷаи баргузории озмунҳо ва ҳамоишҳои илмӣ муҳаққиқон имконият пайдо мекунанд, ки таҷрибаи худро мубодила намуда, натиҷаҳои илмии худро муаррифӣ кунанд.
Эҳёи мероси илмӣ ва фарҳангии ниёгон барои таҳкими худшиносии миллӣ аҳамияти калон дорад. Миллате, ки таърих ва фарҳанги худро мешиносад, метавонад арзишҳои миллиро ҳифз намуда, дар ҷомеаи ҷаҳонӣ мақоми худро устувор гардонад. Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино дар ҳамин самт нақши муҳим мебозад. Ин иқдом ҷавононро ба омӯзиши таърих ва фарҳанги миллат ҳидоят намуда, ҳисси ифтихори миллиро тақвият медиҳад.
Абӯалӣ ибни Сино ҳамчун яке аз фарзандони барҷастаи миллати тоҷик намунаи олии донишмандӣ, заковат ва инсонпарварӣ мебошад. Муаррифии мероси ӯ ба ҷавонон барои тарбияи насли худшинос ва ватандӯст мусоидат мекунад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ масъалаи ҳифзи арзишҳои миллӣ аҳамияти бештар касб менамояд. Аз ин рӯ, иқдомҳои давлатӣ дар самти эҳёи мероси илмии гузаштагон барои ҳифзи фарҳанги миллӣ ва таҳкими ваҳдати ҷомеа нақши муҳим доранд. Нақши дигари ин ҷоиза дар рушди илмҳои тиббӣ хеле муҳим мебошад. Азбаски Абӯалӣ ибни Сино ҳамчун табиби бузург шинохта шудааст, ҷоизаи ба номи ӯ метавонад барои рушди тибби муосир ва таҳқиқоти тиббӣ заминаи мусоид фароҳам оварад.
Ҷавонон ҳамчун неруи пешбарандаи ҷомеа бояд бо таърих ва фарҳанги миллати худ ошно бошанд. Осори Абӯалӣ ибни Сино метавонад барои тарбияи ахлоқӣ, илмӣ ва маънавии ҷавонон таъсири мусбат расонад. Дар осори Ибни Сино масъалаҳои марбут ба донишандӯзӣ, ахлоқи инсонӣ, тарбияи шахсият ва арзиши илм мавқеи муҳим доранд. Ӯ илмро омили асосии пешрафти ҷомеа медонист ва инсонҳоро ба омӯзиши пайваста даъват менамуд.
Имрӯз ҷавонони Тоҷикистон бо истифода аз имкониятҳои нав метавонанд мероси илмии Абӯалӣ ибни Синоро амиқ омӯзанд. Дар муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва марказҳои илмӣ баргузории конференсияҳо, семинарҳо ва маҳфилҳои илмӣ ба омӯзиши осори ӯ мусоидат менамояд. Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино метавонад ҷавонони боистеъдодро ба корҳои илмӣ ҷалб намояд. Вақте ҷавонон мебинанд, ки давлат ба илм ва дониш аҳамияти калон медиҳад, онҳо бештар ба таҳсил ва таҳқиқот таваҷҷуҳ зоҳир менамоянд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ барои муаррифии мероси Абӯалӣ ибни Сино дар сатҳи ҷаҳонӣ корҳои назаррасро анҷом додааст. Бо ташаббуси роҳбарияти давлат ҳамоишҳои байналмилалӣ баргузор гардида, осори Ибни Сино ба забонҳои гуногун нашр шудаанд. Инчунин, Тоҷикистон бо созмонҳои байналмилалӣ, аз ҷумла ЮНЕСКО, дар самти ҳифз ва тарғиби мероси фарҳангӣ ҳамкорӣ менамояд. Чунин ҳамкориҳо барои муаррифии дастовардҳои тамаддуни тоҷикон дар сатҳи ҷаҳонӣ аҳамияти калон доранд.
Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ
ибни Сино низ ба таҳкими нуфузи байналмилалии Тоҷикистон мусоидат менамояд. Ин
иқдом нишон медиҳад, ки Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибтамаддун ба рушди илм ва
фарҳанг аҳамияти ҷиддӣ медиҳад. Муаррифии Абӯалӣ ибни Сино ҳамчун шахсияти
ҷаҳонӣ инчунин ба густариши дипломатияи фарҳангӣ мусоидат мекунад. Тавассути
илм ва фарҳанг давлатҳо метавонанд робитаҳои дӯстона ва ҳамкориҳои мутақобилан
судмандро тақвият бахшанд. Сино ҳамчун яке аз бузургтарин намояндагони
тамаддуни тоҷикон дар рушди илм ва фарҳанги ҷаҳонӣ саҳми беназир гузоштааст.
Осори ӯ то имрӯз арзиши илмӣ ва маънавии худро нигоҳ дошта,
барои инсоният ҳамчун сарчашмаи дониш хизмат мекунанд.
Сиёсати фарҳангии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти эҳёи мероси миллӣ барои рушди
ҷомеа аҳамияти калон дорад. Бо ташаббусҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон,
Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон омӯзиш ва тарғиби мероси Абӯалӣ ибни Сино
ба сатҳи нав баромада, барои таҳкими худшиносии миллӣ ва боло бурдани нуфузи
байналмилалии Тоҷикистон заминаи мусоид фароҳам овардааст. Ҷоизаи байналмилалии
Абӯалӣ ибни Сино метавонад барои рушди илм, дастгирии олимон ва тарбияи насли
наврас дар рӯҳияи донишандӯзӣ ва ватандӯстӣ саҳми муҳим гузорад.
Сарвиноз НУРУЛЛОЁН,
муовини директор оид ба таълими
Коллеҷи тиббии ш.Кӯлоб ба номи Раҳмонзода Р. А.
2026-06-01 13:11:51
ҶОИЗАИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ АБУАЛӢ ИБНИ СИНО - ҚАДАМИ НАВ ДАР РУШДИ ИЛМИ ТИБ
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон 23 майи соли 2026, таҳти рақами 1180 фармонро "Дар бораи Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино дар соҳаи тиб" имзо кард. Ин қарор натанҳо барои илми ватанӣ, балки барои тамоми ҷомеаи илмӣ ва тиббии байналмилалӣ низ як рӯйдоди таърихӣ аст. Мувофиқи фармон Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино дар соҳаи тиб таъсис дода шуда, Фонди махсуси Ҷоиза таъсис дода шудааст ва ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон супориш дода шудааст, ки низомнома ва тартиби кори Ҷоизаро таҳия ва тасдиқ кунад.
Ҳадафи асосии Ҷоизаи нави байналмилалӣ эътирофи дастовардҳои
барҷаста дар соҳаи тиб, дастгирии тадқиқоти илмӣ ва ҳавасмандгардонии рушди
илми тиб мебошад. Таъсиси Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино нишонаи равшани
таваҷҷӯҳи махсуси давлат ба рушди илм, тандурустӣ ва ҳамкории байналмилалии
илмӣ мебошад, ки қадами муҳим дар омӯзиши мероси илмии Абуалӣ ибни Сино хоҳад
буд. Ин Ҷоиза ба олимони сатҳи ҷаҳонӣ барои саҳмашон дар рушди соҳаи тандурустӣ
ва илм дода мешавад. Мавзӯъҳои тандурустӣ, беҳдошт (гигиена) ва пешгирии
сироятҳо дар асарҳои Абуалӣ ибни Сино, ки мероси ӯ имрӯз ҳам муҳим боқӣ мемонад
ва саҳми назаррас дар соҳаи тандурустии ҷаҳонӣ мегузорад, нақши асосиро
мебозанд.
Таърих гувоҳ аст, ки фарзонафарзандони некуноми миллати
тоҷик тули мавҷудияташ барои баланд бардоштани мақому мартабаи шахсиятҳое, ки
эътибору шарафро барояш овардааст, ҷаҳду кӯшишҳои беназире намудаанд. Воқеан
зинда гардонидани руҳи ниёгон як навъ арҷгузорӣ дар баробари бузургии эшон аст
ва вазифаи ҷонии мост то ин андешаи созгорро дар ниҳоди хеш парварда бошем. Яке
аз шахсиятҳое, ки пайваста дар ин самт заҳмат мекашанд, Пешвои муаззами миллат
мебошанд. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бузургтарин
олими тиббу фалсафа Абуалӣ ибни Синоро «Мутафаккири абадзинда» номида, барои
хидматҳояш пайваста арҷгузорӣ мекунад.
Дар суханрониҳои худ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои
муаззами миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон доимо осори офаридаи бузурги Абуалӣ
ибни Сино, аз қабили «Ал-Қонун фи-т-тиб» ва «Китобу-ш-шифо»-ро ҳамчун сарвати
миллат ва тамаддуни башарӣ васф мекунад. Маҳз ҳамин донишу заковати бемисли ӯ
буд, ки то ҳол номи ӯро ба некӣ ёд меоранд. Ташаббуси сарвари давлат дар ростои
таъсис додани Ҷоизаи байналмилалии "Абуалӣ ибни Сино"-ро метавон як
таҳаввулоте дар сиёсати маорифпарваронаи ҷомеаи ҷаҳонӣ номид, ки дар таърих
беназиру мондагор аст.
Ин ҷоиза барои эътирофи саҳми Абуалӣ ибни Сино фарзанди
бузурги мардуми тоҷик, дар соҳаи тандурустӣ ва рушди илми тиб дар сатҳи ҷаҳонӣ
таъсис дода шудааст. Тадқиқотҳои илмӣ, назарияҳо ва тавсияҳои амалии Абуалӣ
ибни Сино на танҳо аҳамияти илмӣ ва амалии худро то имрӯз нигоҳ медоранд, балки
ба таҳкими саломатии ҷомеаи ҷаҳонӣ, бахусус дар соҳаи пешгирии бемориҳои
сироятӣ, ки дар солҳои охир ба як нигаронии ҷиддӣ барои башарият табдил
ёфтааст, мусоидат мекунанд. Ин ташаббус барои ҳифз ва таблиғи мероси ғании илмии
ин мутафаккир, табиб ва олими бузург, ки номаш дар таърихи тамаддуни ҷаҳонӣ
ҷойгоҳи сазовор дорад, равона шудааст.
Абуалӣ ибни Сино ба таври ҳаққонӣ яке аз асосгузорони тибби
илмӣ ҳисобида мешавад. Асари муҳими ӯ, "Қонуни тиб", дар тӯли асрҳо
ҳамчун китоби асосии тиббӣ дар бузургтарин донишгоҳҳои Шарқ ва Аврупо хидмат
кардааст. Дар таҳқиқоти худ, олими бузург донишҳои анатомия, физиология, ташхис
ва табобати бемориҳоро ба низом дароварда, пояҳои тибби муосирро асос
гузоштааст. Мероси илмии Абуалӣ ибни Сино имрӯз ҳам муҳим боқӣ мемонад.
Андешаҳои ӯ дар бораи пешгирии бемориҳо, муносибати инфиродӣ ба беморон, нақши
беҳдошт (гигиена) ва тарзи ҳаёти солим ҳамчун асосҳои муҳими тибби муосир боқӣ
мемонанд. Аз ин рӯ, номи Абуалӣ ибни Сино рамзи таҳқиқоти илмӣ, инсондӯстӣ ва
хидмат ба инсоният аст.
Таъсиси Ҷоизаи байналмилалии Абуалӣ ибни Сино барои
Тоҷикистон аҳамияти хоса дорад. Ин натанҳо эҳтиром ба фарзанди бузурги миллати
тоҷик, балки эътирофи саҳми мактаби илмии тоҷик дар рушди илми ҷаҳонӣ низ
мебошад. Дар тӯли солҳои истиқлолият Ҷумҳурии Тоҷикистон дар рушди илми тибб ба
муваффақиятҳои назаррас ноил гардид. Таъсиси ин Ҷоизаи нави байналмилалӣ барои
рушди минбаъдаи таҳқиқоти илмӣ ва тақвияти мавқеи байналмилалии илми тоҷик
ангезаи иловагӣ хоҳад бахшид. Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино дар соҳаи
тиб барои муттаҳид кардани беҳтарин намояндагони илми тиб аз саросари ҷаҳон,
мусоидат ба рушди таҳқиқоти инноватсионӣ ва ҳифзи анъанаҳои инсондӯстонаи
таъсисдодаи Абӯалӣ ибни Сино равона шудааст.
Таъсиси ин Ҷоизаи бонуфуз як қадами устувор дар тақвияти
мақоми Тоҷикистон ҳамчун давлате мебошад, ки ба илм эҳтиром мегузорад, олимонро
дастгирӣ мекунад ва мероси аҷдоди бузурги худро бошарафона ҳифз мекунад. Абӯалӣ
ибни Сино рамзи бузургии фарҳанги тоҷик буд, боқӣ мемонад ва мероси ҷовидонаи ӯ
ба рушди илми тибби ҷаҳонӣ ва пешрафти инсоният хизмат мекунад.
АМИРЗОДА Шарофиддин Рустам,
Директори Коллеҷи тиббии ноҳияи Ёвон,
номзади илмҳои тиб