КОНСТИТУТСИЯ ВА МАСЪУЛИЯТИ НАСЛҲО ДАР ҲИФЗИ АРЗИШҲОИ ДАВЛАТДОРИИ МИЛЛӢ

Дар таърихи ҳар як миллат рӯйдодҳое мавҷуданд, ки на танҳо ҷараёни ҳаёти сиёсиву иҷтимоии онро тағйир медиҳанд, балки барои муайян намудани роҳи минбаъдаи рушди давлат ва ҷомеа замина мегузоранд. Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷумлаи чунин рӯйдодҳои бузурги таърихӣ мебошад. Ин санади олии ҳуқуқӣ дар марҳалаи сарнавиштсози давлатдории навини тоҷикон қабул гардида, ба ташаккули низоми давлатдории миллӣ, муайян намудани арзишҳои бунёдии ҷомеа ва таҳкими истиқлоли давлатӣ асос гузошт.

6 ноябри соли 1994 дар таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол ҳамчун санаи муҳимми сиёсиву ҳуқуқӣ сабт гардидааст. Дар ин рӯз мардуми Тоҷикистон бо иродаи озодонаи худ тавассути раъйпурсии умумихалқӣ Конститутсияи давлати соҳибистиқлолро қабул намуданд. Ин иқдом дар шароите амалӣ гардид, ки кишвар ба марҳалаи мураккаби сиёсиву иҷтимоӣ ворид шуда, зарурати муайян намудани асосҳои ҳуқуқии давлатдорӣ ва роҳҳои барқарор намудани суботу оромӣ бештар эҳсос мешуд.

Имрӯз, ки аз ин рӯйдоди таърихӣ 32 сол сипарӣ мегардад, метавон бо итминон гуфт, ки аҳаммияти Конститутсия танҳо дар қабули он ҳамчун санади олии ҳуқуқӣ маҳдуд намешавад. Арзиши воқеии он дар нақше таҷассум меёбад, ки дар тӯли ин солҳо дар таҳкими давлат, ташаккули низоми ҳуқуқӣ, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва фароҳам овардани шароити рушди ҷомеа бозидааст. Аз ин рӯ, таҷлили солгарди қабули Конститутсия бояд на танҳо як чорабинии тақвимӣ, балки фурсати андеша, худшиносӣ ва бознигарии масъулияти ҳар як шаҳрванд дар назди давлату миллат бошад.

Ба андешаи мо, бузургии Конститутсия дар он аст, ки он манфиатҳои умумимиллиро аз манфиатҳои ҷудогона боло гузошта, муносибати давлат ва шаҳрвандро бар пояи ҳуқуқ, адолат ва масъулияти мутақобила ба танзим медарорад. Дар ҷомеае, ки қонун мақоми олӣ дорад ва ҳар як шаҳрванд ҳуқуқу уҳдадориҳои худро эҳтиром мекунад, барои рушди устувор, эътимоди ҷамъиятӣ ва таъмини адолати иҷтимоӣ имкониятҳои бештар фароҳам меоянд. Бинобар ин, Конститутсия бояд на танҳо дар матни қонунҳо ва санадҳои расмӣ, балки дар фарҳанги муносибат, рафтор ва фаъолияти ҳаррӯзаи шаҳрвандон таҷассум ёбад.

Дар ташаккул ва таҳкими давлатдории муосири Тоҷикистон нақши Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон басо муҳим мебошад. Талошҳои пайгирона дар роҳи барқарор намудани сулҳу субот, таҳкими ваҳдати миллӣ, эҳёи ниҳодҳои давлатдорӣ ва бунёди ҷомеаи соҳибистиқлол барои татбиқи арзишҳои конститутсионӣ заминаи мусоид фароҳам оварданд. Имрӯз дастовардҳои Тоҷикистон дар самти таҳкими истиқлол, рушди иқтисодиву иҷтимоӣ ва густариши муносибатҳои байналмилалӣ бо ин марҳалаи муҳими давлатсозӣ робитаи ногусастанӣ доранд.

Бо вуҷуди ин, бояд таъкид намуд, ки устувории давлатдорӣ танҳо бо мавҷудияти санадҳои мукаммали ҳуқуқӣ таъмин намегардад. Барои амалишавии воқеии меъёрҳои конститутсионӣ пеш аз ҳама маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон, эҳтиром ба қонун, масъулиятшиносӣ ва мавқеи фаъоли ҷомеа зарур аст. Қонун дар он сурат неруи воқеии танзимкунанда пайдо мекунад, ки ҳар як шахс зарурати риояи онро дарк намуда, ҳуқуқи дигаронро эҳтиром ва уҳдадориҳои худро софдилона иҷро намояд.

Маҳз дар ҳамин замина масъулияти соҳаи таҳсилоти касбӣ, маориф ва муассисаҳои таълимӣ аҳаммияти махсус касб мекунад. Зеро мактабу коллеҷ ва донишгоҳ танҳо марказҳои интиқоли дониш нестанд, балки муҳити ташаккули ҷаҳонбинӣ, мавқеи шаҳрвандӣ, фарҳанги ҳуқуқӣ ва арзишҳои ахлоқии насли ҷавон мебошанд. Агар мо мехоҳем, ки фардои давлат устувор бошад, бояд имрӯз ҷавононеро тарбия намоем, ки на танҳо соҳиби дониш ва касбу ҳунар, балки дорои ҳисси баланди ватандӯстӣ, масъулияти иҷтимоӣ ва эҳтиром ба қонун бошанд.

Дар шароити муосир, ки пешрафти ҷомеа ба дониш, технология, навоварӣ ва рақобатпазирии мутахассисон вобастагии бештар пайдо кардааст, муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбӣ дар омода намудани кадрҳои соҳибихтисос мавқеи муҳим доранд. Аз ин рӯ, вазифаи мо танҳо аз таълими касбу ихтисос иборат нест. Мо бояд дар баробари ташаккули малакаҳои касбӣ, дар ниҳоди хонандагону донишҷӯён эҳсоси масъулият дар назди ҷомеа, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва дарки амиқи ҳуқуқу уҳдадориҳои шаҳрвандиро низ парвариш намоем.

Дар ин самт, Коллеҷи техникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ низ масъулияти муҳимро бар дӯш дорад. Ҳадафи фаъолияти таълимӣ ва тарбиявии муассиса бояд омода намудани мутахассисоне бошад, ки бо донишу малакаи касбӣ, тафаккури техникӣ, ҷаҳонбинии муосир ва ахлоқи баланди шаҳрвандӣ дар рушди соҳаҳои гуногуни иқтисоди миллӣ саҳм гузоранд. Зеро ҳар як мутахассиси бомаърифат, ҳар як муҳандиси соҳибкасб, барномасози навовар, энергетик ва мутахассиси соҳаи нақлиёт метавонад бо фаъолияти софдилонаи худ дар пешрафти давлат ва беҳбудии зиндагии мардум нақши муассир гузорад.

Мо бар он назарем, ки тарбияи ҳуқуқии ҷавонон набояд танҳо ба баргузории чорабиниҳои ҷашнӣ ва суҳбатҳои мавсимӣ маҳдуд гардад. Ин раванд бояд қисми ҷудонашавандаи низоми таълиму тарбия бошад. Омӯзиши Конститутсия, шарҳу тавзеҳи меъёрҳои он, баргузории маҳфилҳои ҳуқуқӣ, мулоқот бо мутахассисони соҳа ва ташаккули малакаи истифодаи дурусти ҳуқуқу уҳдадориҳо бояд дар фаъолияти ҳаррӯзаи муассисаҳои таълимӣ мавқеи устувор дошта бошанд. Зеро маърифати ҳуқуқӣ аз донистани қонун оғоз гардида, дар рафтори масъулиятнок ва эҳтироми ҳуқуқи дигарон такмил меёбад.

Масъалаи дигаре, ки дар шароити имрӯза бояд мавриди таваҷҷуҳи ҷиддӣ қарор гирад, пайванди арзишҳои конститутсионӣ бо худшиносии миллӣ ва ҳувияти шаҳрвандӣ мебошад. Ҷавонон бояд дарк намоянд, ки истиқлоли давлатӣ танҳо дастоварди як насл нест, балки арзиши муқаддасест, ки ҳифз ва таҳкими он масъулияти тамоми наслҳо мебошад. Эҳтиром ба рамзҳои давлатӣ, забони давлатӣ, таъриху фарҳанги миллӣ, ҳифзи ваҳдати ҷомеа ва саҳмгузорӣ дар ободонии Ватан аз ҷумлаи нишонаҳои воқеии эҳтиром ба арзишҳои конститутсионӣ ба шумор мераванд.

Мо бояд ба насли ҷавон фаҳмонем, ки ояндаи давлат танҳо бо орзуҳои нек сохта намешавад. Барои расидан ба ҳадафҳои бузурги миллӣ дониш, меҳнат, интизом, масъулият ва садоқат ба Ватан зарур аст. Ҳар як хонандаву донишҷӯ бояд дарк намояд, ки таҳсили босифат, азхудкунии касбу ҳунар, риояи интизом ва омодагӣ ба фаъолияти созанда низ шаклҳои муҳими иҷрои масъулияти шаҳрвандӣ мебошанд.

Дар ниҳоят, метавон гуфт, ки 32 соли қабулгардии Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷрибаи муҳими давлатсозӣ ва мактаби бузурги худшиносии ҳуқуқии ҷомеаи моро таҷассум менамояд. Ин санад барои ташаккули давлати муосири миллӣ замина гузошта, имрӯз низ ҳамчун роҳнамои ҳуқуқӣ ва арзишии рушди кишвар хизмат мекунад. Вале ҳифзи мақому манзалати он танҳо бо эҳтироми расмӣ маҳдуд намешавад; он аз ҳар яки мо амал, масъулият ва саҳми мушаххасро тақозо менамояд.

Бовар дорем, ки бо такя ба арзишҳои конститутсионӣ, эҳтиром ба қонун, таҳкими ваҳдати миллӣ ва рушди илму маориф метавонем барои наслҳои оянда ҷомеаи боз ҳам пешрафта, соҳибмаърифат ва устуворро ба мерос гузорем. Зеро Конститутсия танҳо санади ҳуқуқии имрӯз нест, балки паймони умумимиллии наслҳо барои ҳифзи истиқлол, таҳкими давлатдорӣ ва бунёди ояндаи шоистаи Тоҷикистони азиз мебошад.

Низомзода Зокирҷон, директори Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М.Осимӣ