МЕҲРГОН - ҶАШНИ ФАРОВОНӢ, МЕҲРУ САДОҚАТ ВА ЭҲЁИ АНЪАНАҲОИ МИЛЛӢ

Меҳргон яке аз куҳантарин ҷашнҳои мардуми ориёинажод буда, гузаштагонамон онро ҳамчун ситоишу ниёиши Меҳр ё Митро ва рамзи аҳду паймон ва дӯстиву муҳаббати ойини меҳрпарастӣ таъбир кардаанд. Меҳргон иди ҷамъоварии ҳосили рӯёндаи деҳқон, иди фаровонӣ, шодию нишот, дӯстию рафоқат, ваҳдату ягонагӣ ва меҳру садоқат аст.
Эмомалӣ РАҲМОН

Аз ҷумлаи дастовардҳои муҳими даврони Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон эҳёи ҷашнҳои бостонии миллӣ ва барқарор гардидани мақоми шоистаи онҳо дар ҳаёти маънавию фарҳангии ҷомеа мебошад. Маҳз бо сиёсати фарҳангпарварона ва таваҷҷуҳи пайвастаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷашнҳои куҳанбунёди ниёгон, аз ҷумла Наврӯз, Меҳргон ва Сада, дубора эҳё гардида, ҳамчун ҷузъи муҳими худшиносии миллӣ ва ифтихори ватандорӣ арҷгузорӣ мешаванд. Ин иқдомҳо барои ҳифзи мероси таърихӣ, таҳкими ҳувияти миллӣ ва ба наслҳои оянда расонидани арзишҳои фарҳангии гузаштагон аҳаммияти бузург доранд.

Меҳргон яке аз ҷашнҳои қадимтарини мардуми тоҷик ва дигар халқҳои эронитабор ба шумор рафта, аз умқи таърих сарчашма мегирад. Он таҷассумгари меҳру муҳаббат, дӯстиву рафоқат, шукргузорӣ аз неъматҳои табиат, фаровонии ҳосил ва эҳтиром ба заҳмати кишоварзон мебошад. Меҳргон ҳамзамон рамзи тирамоҳи зарнисор, фасли ҷамъоварии ҳосили бо арақи ҷабин рӯёндаи деҳқонон ва ҷамъбасти натиҷаҳои меҳнату талошҳои яксолаи аҳли кишоварзӣ ба ҳисоб меравад. Дар фарҳанги пурғановати миллати тоҷик ҳар як ҷашни миллӣ таърих, мазмун ва арзишҳои маънавии хоси худро дорад. Меҳргон низ дар тӯли асрҳо мақому манзалати худро нигоҳ дошта, то замони мо расидааст. Ин ҷашни аҷдодӣ инсонро ба эҳтироми меҳнат, қадршиносии неъматҳои зиндагӣ, ҳифзи табиат, таҳкими дӯстиву ҳамдигарфаҳмӣ ва арҷгузорӣ ба таъриху фарҳанги ниёгон раҳнамоӣ мекунад.Агар Наврӯз муждаи эҳёи табиат, оғози кишту кори баҳорӣ ва бедории замин бошад, Меҳргон рамзи ҷамъбасти заҳматҳои кишоварзон, фаровонии ҳосил, баракати дастархон ва шукргузорӣ аз неъматҳои табиат аст. Ин ду ҷашн аз лиҳози мазмун ҳамдигарро пурра намуда, робитаи ногусастании инсонро бо табиат ва гардиши фаслҳои сол инъикос мекунанд. Номи Меҳргон бо мафҳуми «меҳр» пайванди наздик дорад.

Меҳр дар фарҳанги бостонии ориёӣ рамзи дӯстӣ, муҳаббат, равшанӣ, аҳду паймон ва вафодорӣ буд. Аз ҳамин ҷиҳат, Меҳргонро метавон ҷашни меҳру муҳаббат, самимият, ҳамбастагӣ ва эҳтироми байни одамон низ номид. Арзишҳои дар мазмуни ин ҷашн таҷассумёфта дар ҳар давру замон аҳаммияти худро нигоҳ дошта, барои таҳкими муносибатҳои неки инсонӣ ва фазои ҳамдигарфаҳмӣ дар ҷомеа мусоидат мекунанд.Мувофиқи ривоятҳои қадима, ки дар осори адибону муаррихони гузашта инъикос ёфтаанд, пайдоиши Меҳргон ба даврони подшоҳони асотирии ориёӣ, аз ҷумла Ҷамшеду Фаридун, нисбат дода мешавад. Абулқосим Фирдавсӣ дар «Шоҳнома»-и безаволи худ аз ин ҷашни бостонӣ ёдовар шуда, онро бо ривоятҳо ва рӯйдодҳои таърихи асотирии халқҳои эронитабор пайванд медиҳад.

Дар давраҳои баъдӣ, бахусус замони Сосониён, таҷлили Меҳргон ба анъанаи устувори давлатӣ ва фарҳангӣ табдил ёфта, бо шукӯҳу шаҳомати хос баргузор мегардид. Дар замони Сомониён низ суннатҳои миллӣ ва фарҳангии ниёгон рушд ёфта, ҷашнҳои бостонӣ дар ҳаёти ҷомеа ҷойгоҳи арзанда доштанд. Шоири бузурги адабиёти классикии тоҷик Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ низ дар ашъори худ аз ҷашни Меҳргон бо самимият ёд кардааст.

Мисраъҳои маъруфи ба ӯ нисбатдодашуда чунинанд:
«Малика! Ҷашни Меҳргон омад,
Ҷашни шоҳону хусравон омад».
Ин байтҳо аз ҷойгоҳи баланди Меҳргон дар фарҳанги гузаштагони мо шаҳодат медиҳанд. Абулқосим Фирдавсӣ низ дар «Шоҳнома» ба ин ҷашн ишора намуда, онро бо расму ойинҳои подшоҳони қадим алоқаманд медонад:
«Ба рӯзи хуҷаста сари меҳрмоҳ,
Ба сар барниҳад он каёнӣ кулоҳ».
Чунин ишораҳои адабӣ ва таърихӣ нишон медиҳанд, ки Меҳргон дар тӯли асрҳо яке аз ҷузъҳои муҳими фарҳанги суннатии мардуми тоҷик буда, дар ташаккули ҷаҳонбинӣ, одобу русум ва муносибати инсон бо табиат нақши назаррас бозидааст.Дар гузашта мардуми кишоварз пас аз анҷоми марҳилаҳои асосии корҳои саҳроӣ ва ҷамъоварии ҳосили ғалла, меваю сабзиҷот барои таҷлили Меҳргон омодагӣ медиданд. Хонаҳоро тоза мекарданд, дастархони идона меоростанд, либосҳои зебо ба бар намуда, бо табрику таманниёти нек ба дидорбинии хешу табор, ҳамсоягон ва дӯстони худ мерафтанд. Ин суннатҳо ифодагари шукргузорӣ аз неъматҳои зиндагӣ, эҳтиром ба заҳмати деҳқон ва орзуи соли пурфайзу баракат буданд.

Дастархони Меҳргонро бо меваю сабзиҷот, гандум, нон, шириниҳо ва дигар маҳсулоти табиат оро медоданд. Дар баъзе минтақаҳо анвои гуногуни мева ва маҳсулоти кишоварзӣ ҷойгоҳи махсус доштанд. Ороиши суфраи идона, истифодаи гулҳои хушбӯй ва пешниҳоди неъматҳои фаровони табиат аз зебоипарастӣ, фарҳанги меҳмоннавозӣ ва эҳтироми мардум ба ҳосили замин дарак медод. Ҳарчанд расму ойинҳои таҷлили Меҳргон дар минтақаҳои гуногун хусусиятҳои маҳаллӣ доштанд, мазмуни умумии онҳо ба шукргузорӣ, фаровонӣ ва қадршиносии меҳнат пайванд мехӯрд.Бо вуҷуди тағйироти зиёди таърихӣ, Меҳргон дар хотираи мардум, осори адабӣ ва расму ойинҳои суннатӣ боқӣ монд. Истиқлоли давлатӣ барои эҳёи арзишҳои миллӣ ва рушди фарҳанги суннатии тоҷикон имкониятҳои васеъ фароҳам овард. Бо ташаббус ва дастгирии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷашнҳои бостонии тоҷикон аз нав эҳё гардида, ба рукнҳои муҳими худшиносии миллӣ табдил ёфтанд. Тибқи қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 5 августи соли 2009, таҳти рақами 538, барои эҳё ва таҷлили ҷашни Меҳргон заминаи зарурӣ фароҳам оварда шуд. Имрӯз ин ҷашн дар шаҳру ноҳияҳои кишвар бо баргузории намоишгоҳҳои маҳсулоти кишоварзӣ, ярмаркаҳои маҳсулоти ватанӣ, барномаҳои фарҳангӣ ва чорабиниҳои маърифатӣ таҷлил мегардад. Чунин иқдомҳо барои муаррифии дастовардҳои кишоварзон, ҳунармандон ва соҳибкорони ватанӣ, инчунин тақвияти робитаи мардум бо мероси фарҳангии ниёгон мусоидат мекунанд.Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар суханрониҳои худ ба аҳаммияти эҳёи ҷашнҳои миллӣ, ҳифзи арзишҳои фарҳангӣ ва тарбияи насли наврас дар рӯҳияи худшиносиву худогоҳии миллӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамоянд. Меҳргон дар ин замина аҳаммияти хос дорад, зеро он ба қадршиносии заҳмати кишоварзон, истифодаи самараноки замин, ҳифзи сарватҳои табиӣ ва дарки арзиши меҳнати ҳалол ҳидоят мекунад. Меҳргон, пеш аз ҳама, ҷашни кишоварзон ва арҷгузорӣ ба заҳмати деҳқон аст. Деҳқон бо дониш, таҷриба ва меҳнати пайвастаи худ заминро кишт намуда, барои таъмини аҳолӣ бо маҳсулоти ғизоӣ саҳми арзанда мегузорад. Ҳосили фаровони тирамоҳ натиҷаи омилҳои гуногун, аз ҷумла омодасозии саривақтии замин, интихоби тухмии босифат, риояи қоидаҳои агротехникӣ, истифодаи оқилонаи об ва нигоҳубини дурусти зироат мебошад.

Дар шароити имрӯза рушди соҳаи кишоварзӣ яке аз самтҳои муҳимми пешрафти иқтисоди миллӣ ба ҳисоб меравад. Истифодаи самараноки захираҳои замину об, ҷорӣ намудани технологияҳои муосир, такмили усулҳои парвариши зироат ва дастгирии истеҳсолкунандагони ватанӣ метавонад ба афзоиши ҳаҷми маҳсулоти кишоварзӣ, таъсиси ҷойҳои нави корӣ ва беҳтар гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ мусоидат намояд.

Меҳргон тавассути мазмуни таърихию маънавии худ ҷомеаро ба эҳтироми меҳнат ва дарки аҳаммияти кишоварзӣ дар ҳаёти кишвар даъват мекунад. Таҷлили ин ҷашн моро водор месозад, ки ба заҳмати деҳқон арҷ гузошта, арзиши ҳар донаи гандум, ҳар мева ва ҳар қатраи обро дарк намоем. Маҳсулоте, ки дар дастархони мардум гузошта мешавад, натиҷаи заҳмати зиёд ва истифодаи захираҳои табиӣ мебошад. Аз ин рӯ, муносибати сарфакорона ба ғизо, об ва замин бояд ба ҷузъи муҳими фарҳанги зиндагии ҳар як шаҳрванд табдил ёбад.Яке аз масъалаҳои муҳимми рушди устувори кишвар таъмини амнияти озуқаворӣ мебошад. Дар ин самт саҳми кишоварзон, олимон, мутахассисони соҳаи кишоварзӣ ва соҳибкорони ватанӣ назаррас аст. Барои афзоиши истеҳсоли маҳсулоти ғизоӣ истифодаи усулҳои сарфакоронаи обёрӣ, техникаи муосир, тухмиҳои серҳосил, технологияҳои нави парвариш ва роҳҳои самараноки коркард ва нигоҳдории маҳсулот аҳаммияти калон дорад. Баланд бардоштани ҳосилнокии замин, пешгирии талафоти маҳсулоти кишоварзӣ, рушди боғдорӣ, токпарварӣ, сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ ва чорводорӣ низ аз самтҳои муҳимми рушди соҳа ба шумор мераванд. Дар ин раванд ҳамкории олимон бо истеҳсолкунандагон, ҷорӣ намудани дастовардҳои илму техника ва омода кардани мутахассисони соҳибкасб метавонад ба баланд шудани сифати маҳсулот ва рақобатпазирии он мусоидат кунад.Маҳсулоти кишоварзии Тоҷикистон, аз ҷумла зардолу, себ, ангур, анор, шафтолу, меваҳои хушк, сабзиҷот, асал ва дигар неъматҳои табиат, имконияти васеи истеҳсол ва коркард доранд. Барои рушди ин самт беҳтар намудани сифати маҳсулот, риояи меъёрҳои дахлдор, густариши корхонаҳои коркард ва фароҳам овардани шароити муносиб барои нигоҳдориву интиқол зарур аст. Дар баробари ин, ҳифзи заминҳои кишоварзӣ, пешгирии эрозияи хок, истифодаи оқилонаи захираҳои об ва мутобиқ намудани истеҳсолот ба тағйирёбии иқлим аз масъалаҳои мубрами замони муосир мебошанд. Меҳргон ҳамчун ҷашни пайванди инсон бо табиат аҳаммияти ҳифзи муҳити зист ва истифодаи оқилонаи сарватҳои табииро низ таъкид мекунад. Замин, об, ҳаво ва дигар неъматҳои табиат сарчашмаи зиндагии инсон буда, ҳифзи онҳо масъулияти муштараки ҷомеа мебошад. Муносибати ғамхорона ба табиат, пешгирии исрофкорӣ ва риояи қоидаҳои истифодаи захираҳои табиӣ барои таъмини зиндагии шоистаи наслҳои имрӯзу оянда замина мегузорад.Ҷашни Меҳргон ҳамзамон барои рушди фарҳанги миллӣ ва ҳунарҳои мардумӣ имконият фароҳам меорад. Дар рӯзҳои таҷлили он намоишгоҳҳои маҳсулоти кишоварзӣ, ҳунарҳои мардумӣ, хӯрокҳои миллӣ ва дастовардҳои соҳибкорони ватанӣ ташкил карда мешаванд. Чунин чорабиниҳо маҳсули меҳнати мардумро муаррифӣ намуда, барои эҳёи суннатҳои миллӣ, рушди ҳунармандӣ ва густариши сайёҳии дохилӣ заминаи мусоид фароҳам меоранд. Намоиши меваю сабзиҷот, ғалладона, маҳсулоти шириву гӯштӣ, асал, меваҳои хушк ва дигар неъматҳои табиат ҷилои хоссаи ин ҷашнро афзун менамояд. Ҳар як намоишгоҳ бозгӯи заҳмати кишоварзон, имкониятҳои истеҳсолии минтақаҳо ва фаровонии маҳсулоти ватанӣ мебошад. Иштироки ҳунармандон ва аҳли фарҳанг низ барои ғанӣ гардидани муҳтавои чорабиниҳо ва муаррифии суннатҳои маҳаллӣ мусоидат мекунад.Меҳргон барои насли ҷавон аҳаммияти бузурги тарбиявӣ дорад. Он ҷавононро ба меҳнатдӯстӣ, эҳтироми калонсолон, қадршиносии заҳмати падару модар, омӯзиши таърихи миллат ва ҳифзи арзишҳои миллӣ ҳидоят мекунад. Шиносоии хонандагону донишҷӯён бо таърихи ҷашнҳои бостонӣ метавонад ҷаҳонбинии онҳоро васеъ намуда, ҳисси масъулиятшиносӣ, худшиносӣ ва эҳтиром ба мероси фарҳангиро тақвият бахшад. Аз ин лиҳоз, баргузории маҳфилҳои маърифатӣ, намоишгоҳҳо ва чорабиниҳои фарҳангӣ дар муассисаҳои таълимӣ ва марказҳои фарҳангӣ аҳаммияти махсус дорад. Дар баробари ин, Меҳргон рамзи ваҳдату ҳамбастагӣ ва дӯстии байни мардум мебошад. Ин ҷашн инсонҳоро ба ҳамдигарфаҳмӣ, дастгирии ниёзмандон, эҳтироми ҳамдигар ва тақсими неъматҳои зиндагӣ даъват менамояд. Дар фарҳанги мардуми тоҷик дастархони пурфайз, меҳмоннавозӣ ва муносибати самимӣ бо хешу табор, ҳамсоягону дӯстонаш аз суннатҳои дерина мебошанд. Меҳргон ин арзишҳои неки мардумиро тақвият бахшида, барои таҳкими фазои дӯстиву ҳамдигарэҳтиромӣ дар ҷомеа мусоидат мекунад.Дар замони соҳибистиқлолӣ таҷлили ҷашнҳои миллӣ бозгӯи эҳтироми миллати тоҷик ба гузаштаи пурифтихори худ мебошад. Эҳёи Меҳргон нишон медиҳад, ки халқи тоҷик бо вуҷуди дигаргуниҳои таърихӣ арзишҳои аҷдодии худро ҳифз намуда, барои ба наслҳои оянда расонидани онҳо талош меварзад. Ин ҷашн ҳамчун ҷузъи мероси фарҳангӣ барои таҳкими худшиносии миллӣ, муаррифии фарҳанги тоҷикон ва густариши робитаҳои фарҳангӣ бо халқҳои дигар замина фароҳам меорад.

Меҳргон ба мо меомӯзад, ки ҳар як дастоварди зиндагӣ натиҷаи меҳнат, сабру таҳаммул, дониш ва ҳамкории инсонҳо мебошад. Ҳамон тавре ки деҳқон барои ба даст овардани ҳосили фаровон заминро нигоҳубин намуда, заҳмат мекашад, ҳар як узви ҷомеа низ бояд барои ободии Ватан, рушди иқтисоди миллӣ, пешрафти илму фарҳанг ва таҳкими истиқлоли давлатӣ саҳми худро гузорад. Имрӯз дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Меҳргон ҳамчун ҷашни меҳнат, фаровонӣ, шукргузорӣ ва гиромидошти суннатҳои миллӣ таҷлил мегардад. Иштироки кишоварзон, олимон, омӯзгорон, ҷавонон, ҳунармандон ва намояндагони касбу кори гуногун дар чорабиниҳои идона шаҳодат медиҳад, ки ин ҷашни бостонӣ дар шароити муосир низ аҳаммияти иҷтимоӣ ва фарҳангии худро нигоҳ доштааст.Хулоса, Меҳргон ҳамчун яке аз ҷашнҳои куҳанбунёди миллати тоҷик таҷассумгари меҳнату заҳмат, фаровонию баракат, меҳру муҳаббат, дӯстиву рафоқат ва ваҳдату ягонагӣ мебошад. Он моро ба арҷгузорӣ ба таъриху фарҳанги ниёгон, эҳтироми меҳнати кишоварзон, истифодаи оқилонаи сарватҳои табиӣ ва саҳмгузорӣ дар ободии Ватани азиз ҳидоят менамояд. Дар шароити рушди иқтисоди миллӣ ва талошҳо барои беҳтар намудани сатҳи зиндагии мардум, мазмуни созандаи Меҳргон аҳаммияти хосса дорад.

Ҳар як ҳосили ҷамъоваришуда, боғи сарсабз, дастархони пурнеъмат ва иқдоми ободкорона натиҷаи меҳнату масъулиятшиносии инсонҳост. Аз ин рӯ, ҳифзу гиромидошти Меҳргон ва суннатҳои неки он вазифаи ҳар як фарди худогоҳу ватандӯст мебошад. Мо бояд ин мероси гаронбаҳои аҷдодиро ҳифз намуда, арзишҳои онро ба наслҳои оянда расонем ва бо меҳнати софдилона, дониш, масъулиятшиносӣ ва муҳаббат ба Ватан дар ободии Тоҷикистони азиз саҳми арзандаи худро гузорем.

Бо ташаббус ва дастгирии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Меҳргон имрӯз ба яке аз воситаҳои муҳими эҳёи суннатҳои аҷдодӣ, таҳкими худшиносии миллӣ ва гиромидошти меҳнати кишоварзон табдил ёфтааст. Бигзор фарорасии ин ҷашни бостонӣ ба ҳар хонадони тоҷик файзу баракат, саломатӣ, сарбаландӣ, рӯзгори ободу осуда ва ба Тоҷикистони азизамон пешрафту шукуфоии бештар оварад.

Тоҳир ОДИЛОВ, муовини директор оид ба илм ва робитаҳои хориҷии Коллеҷи техникию омӯзгории ноҳияи Рӯдакӣ