ДАСТОВАРДҲОИ МИЛЛӢ ВА МАСЪУЛИЯТИ ТАЪРИХӢ ДАР РОҲИ РУШДИ ТОҶИКИСТОН

Истиқлолияти давлатӣ барои ҳар як миллат ва давлат арзиши бузурги сиёсӣ, таърихӣ ва маънавӣ ба ҳисоб меравад. Барои миллати тоҷик, ки соҳиби таърихи чандинҳазорсола, фарҳанги пурғановат, адабиёти бузург ва забони ноби тоҷикӣ мебошад, истиқлолият танҳо ба маънои соҳибихтиёрии сиёсӣ маҳдуд намешавад. Он пеш аз ҳама имконияти эҳёи давлатдории миллӣ, таҳкими худшиносии мардум, рушди арзишҳои миллӣ, ҳифзи мероси фарҳангӣ ва муайян намудани роҳи мустақили рушди ҷомеаро фароҳам овард.
Соҳибистиқлол гардидани Ҷумҳурии Тоҷикистон марҳилаи нави таърихи давлатдории тоҷиконро оғоз намуд. Дар давоми 35 соли соҳибистиқлолӣ кишвар роҳи пурпечутоб ва ҳамзамон муҳимми ташаккул, таҳкими пояҳои давлатдорӣ ва рушди соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеаро тай кард. Дар ин давра барои бунёди давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ заминаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва ҳуқуқӣ ташаккул ёфтанд.
Имрӯз ҷашни 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон моро водор месозад, ки ба роҳи тайкарда бо эҳтиром назар андозем, дастовардҳои бадастомадаро арзёбӣ намоем ва масъулияти худро дар назди Ватан ва наслҳои оянда бештар эҳсос кунем. Истиқлолият танҳо ҳуқуқи мустақилона муайян намудани роҳи рушди давлат нест, балки масъулияти бузург низ мебошад. Давлати соҳибистиқлол бояд амнияти кишвар, манфиатҳои миллӣ, суботи сиёсӣ ва иҷтимоӣ, ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон ва арзишҳои давлатиро ҳифз намояд.
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон истиқлолиятро «Муқаддастарину азизтарин неъмат, рамзи саодат ва асолати миллат, шарафу номуси ватандорӣ» номидаанд. Ин суханон аҳамияти истиқлолиятро барои давлат ва ҷомеаи тоҷик равшан ифода мекунанд. Аз ин рӯ, ҳифзу таҳкими истиқлолият на танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ, балки масъулияти ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад. Мазмуни воқеии истиқлолият дар зиндагии ҳаррӯзаи мардум, сулҳу субот, ваҳдати миллӣ, рушди иқтисодиёт, сатҳи зиндагии аҳолӣ, пешрафти илму маориф, фарҳанг, тандурустӣ ва фаъолияти созандаи шаҳрвандон таҷассум меёбад. Барои мо, ҳамчун кормандони соҳаи таҳсилоти касбӣ, истиқлолият, пеш аз ҳама, имконияти сохтани ҷомеаи донишбунёд мебошад. Давлате, ки мехоҳад дар ҷаҳони муосир мавқеи устувор дошта бошад, бояд ба рушди маориф, илм ва омодасозии кадрҳои соҳибкасб диққати аввалиндараҷа диҳад. Зеро сарвати асосии ҳар як давлат танҳо захираҳои табиӣ, корхонаҳо ё инфрасохтор нестанд. Сармояи воқеии давлат инсон, дониш, қобилият ва неруи созандаи шаҳрвандони он мебошад.
Дар солҳои истиқлолият соҳаи маориф ва таҳсилоти касбӣ ҳамчун яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ тадриҷан рушд намуд. Бунёд ва навсозии муассисаҳои таълимӣ, беҳтар намудани шароити таълиму тарбия, таҳияи барномаҳои таълимӣ, рушди таҳсилоти касбӣ ва баланд бардоштани сатҳи омодагии мутахассисон аз ҷумлаи масъалаҳое мебошанд, ки ба рушди устувори кишвар алоқамандии мустақим доранд. Таҳсилоти касбӣ ва самти техникӣ дар ин раванд мавқеи махсус дорад. Иқтисодиёти муосир ба кадрҳое ниёз дорад, ки на танҳо донишҳои назариявӣ, балки малакаҳои амалии касбӣ дошта бошанд. Сохтмон, энергетика, нақлиёт, технологияҳои иттилоотӣ, истеҳсолот, хизматрасонӣ ва дигар соҳаҳои иқтисоди миллӣ бе иштироки мутахассисони миёнаи касбӣ фаъолияти самаранок дошта наметавонанд.
Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М.Осимӣ ҳамчун муассисаи таълимӣ дар ин раванд вазифаи масъулиятнок дорад. Мо бояд ҷавононеро омода намоем, ки баъди хатми муассиса на танҳо соҳиби ҳуҷҷати таҳсилот, балки дорои касб, малака, ҷаҳонбинӣ ва қобилияти мустақилона фаъолият кардан бошанд. Мутахассиси имрӯза бояд ба талаботи бозори меҳнат ҷавобгӯ бошад, бо технологияҳои нав кор карда тавонад, донишҳои худро пайваста такмил диҳад ва дар ҳалли масъалаҳои истеҳсолӣ ташаббускор бошад. Дар шароити рушди босуръати технологияҳо нақши таҳсилоти касбӣ, бахусус самти техникӣ, боз ҳам бештар мегардад. Автоматикунонӣ, рақамикунонӣ, технологияҳои иттилоотӣ, зеҳни сунъӣ, энергияи нав ва истеҳсолоти муосир аз муассисаҳои таълимӣ тақозо менамоянд, ки муҳтавои таълимро пайваста навсозӣ намуда, ҷавононро ба касбу ихтисосҳое омода созанд, ки ба талаботи иқтисодиёти оянда ҷавобгӯ бошанд.
Яке аз вазифаҳои асосии муассисаҳои самти техникӣ пайвастани донишҳои назариявӣ бо фаъолияти амалӣ мебошад. Донише, ки донишҷӯ танҳо аз китоб мегирад, бояд дар лаборатория, коргоҳ, таҷрибаомӯзӣ ва фаъолияти истеҳсолӣ такмил дода шавад. Ҳар қадар раванди таълим ба шароити воқеии касбӣ наздик бошад, ҳамон қадар донишҷӯ барои фаъолияти мустақилона омодагии бештар пайдо мекунад. Аз ин рӯ, рушди заминаи моддию техникии муассисаҳои таълимӣ аҳамияти махсус дорад. Лабораторияҳои муосир, таҷҳизоти таълимӣ, воситаҳои иттилоотию коммуникатсионӣ, барномаҳои компютерӣ ва дигар технологияҳои таълимӣ ба баланд гардидани сифати омодагии мутахассисон мусоидат мекунанд. Дар баробари ин, омӯзгори муосир бояд на танҳо интиқолдиҳандаи дониш, балки роҳнамо, таҳлилгар ва ташаббускори раванди таълим бошад. Баланд бардоштани сатҳи касбии омӯзгорон ва такмили ихтисоси онҳо яке аз масъалаҳои муҳими рушди таҳсилоти касбӣ мебошад.
Дар назди муассисаҳои таҳсилоти касбӣ, инчунин, масъалаи робита бо бозори меҳнат меистад. Ихтисосҳое, ки дар муассисаҳои таълимӣ омӯхта мешаванд, бояд ба талаботи воқеии иқтисоди миллӣ ва минтақаҳо мутобиқ бошанд. Ҳамкорӣ бо корхонаҳо, ташкилотҳо ва муассисаҳои истеҳсолӣ, ташкили таҷрибаомӯзии донишҷӯён, дарсҳои амалӣ ва мулоқот бо мутахассисони истеҳсолот метавонанд барои баланд бардоштани сифати омодагии касбӣ заминаи хуб фароҳам оваранд. Истиқлолияти давлатӣ барои рушди илм ва фаъолияти инноватсионӣ низ имкониятҳои нав ба вуҷуд овард. Илм, маориф ва таҳсилоти касбӣ самтҳои ба ҳам пайваста мебошанд. Агар муассисаи таълимӣ танҳо донишҳои мавҷударо такрор кунад, он наметавонад ба талаботи ҷаҳони зудтағйирёбанда ҷавоб диҳад. Аз ин рӯ, дар муассисаҳои таълимӣ бояд муҳити таҳқиқотӣ ва эҷодӣ ташаккул ёбад, то донишҷӯён ба омӯзиши масъалаҳои воқеӣ, таҳияи пешниҳодҳои нав, ихтироъкорӣ ва ҷустуҷӯи роҳҳои инноватсионии ҳалли масъалаҳо ҷалб карда шаванд. Дар ин раванд рушди технологияҳои иттилоотӣ низ аҳамияти калон дорад. Рақамикунонӣ имрӯз ба тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа ворид шуда истодааст. Истифодаи захираҳои электронии таълимӣ, барномаҳои компютерӣ ва платформаҳои рақамӣ метавонад сифати таълимро баланд бардорад. Аммо технология набояд ҷойгоҳи омӯзгор ва муносибати инсонӣ дар таълимро коҳиш диҳад. Баръакс, он бояд ҳамчун воситаи баланд бардоштани самаранокии фаъолияти омӯзгор истифода шавад.
Тарбияи ҷавонон яке аз вазифаҳои муҳимми муассисаи таълимӣ мебошад. Мо наметавонем танҳо мутахассис омода кунем, бе он ки шахсияти ӯро ташаккул диҳем. Мутахассиси хуб бояд дар баробари донишу малакаи касбӣ дорои ҳисси баланди масъулият, интизом, меҳнатдӯстӣ, одоби муошират, эҳтиром ба дигарон ва мавқеи фаъоли шаҳрвандӣ бошад. Пешвои миллат дар яке аз суханрониҳои худ таъкид намудаанд: «Ҷавонон нерӯи созанда ва бунёдкори ҷомеа маҳсуб ёфта, ояндаи дурахшони Тоҷикистон аз насли донишманду соҳибмаърифат вобастагӣ дорад.» Аз ин рӯ, фароҳам овардани шароити муносиб барои таҳсил, касбомӯзӣ, фаъолияти илмӣ ва эҷодии ҷавонон вазифаи муҳими давлат ва ҷомеа мебошад.

Ватандӯстӣ низ бояд қисми ҷудонашавандаи тарбияи ҷавонон бошад. Ватандӯстӣ танҳо дар суханҳои тантанавӣ ё иштирок дар чорабиниҳои идона ифода намеёбад. Муҳаббат ба Ватан пеш аз ҳама дар муносибати ҷавон ба таҳсил, касбомӯзӣ, меҳнати ҳалол, эҳтироми қонун, нигоҳ доштани муҳити зист, эҳтироми падару модар ва калонсолон ва омодагӣ барои саҳм гузоштан дар рушди ҷомеа зоҳир мешавад. Барои ҷавонони муассисаҳои таҳсилоти касбӣ касбомӯзӣ худ як шакли хизмат ба Ватан мебошад. Маориф ва таҳсилоти касбӣ бо рушди иқтисодиёт робитаи бевосита доранд. Бе кадрҳои соҳибкасб рушди истеҳсолот, сохтмон, энергетика, нақлиёт ва дигар соҳаҳо душвор мегардад. Дар давоми солҳои истиқлолият Тоҷикистон барои рушди инфрасохтор ва иқтисоди миллӣ қадамҳои муҳим гузошт. Сохтмони роҳҳо, неругоҳҳо, муассисаҳои иҷтимоӣ, корхонаҳои истеҳсолӣ ва дигар иншоот ба мутахассисони дорои малакаҳои гуногун ниёз дорад. Ин воқеият аҳамияти таҳсилоти касбӣ ва махсусан таҳсилоти техникиро нишон медиҳад.
Дар шароити имрӯза масъалаи омодасозии кадрҳои рақобатпазир аҳамияти бештар пайдо мекунад. Мутахассиси муосир бояд тавонад бо стандартҳои нави истеҳсолӣ шинос бошад, технологияҳои навро истифода барад, забонҳои хориҷиро омӯзад, бо иттилоот кор карда тавонад ва дар муҳити касбӣ муносибати эҷодӣ дошта бошад. Аз ин рӯ, муассисаҳои таҳсилоти касбӣ бояд донишҷӯёнро на танҳо барои касби имрӯз, балки барои талаботи бозори меҳнати фардо низ омода намоянд. Дар ин раванд омӯзиши забонҳо низ аҳамияти муҳим дорад. Донистани забони давлатӣ барои ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон вазифаи муҳим буда, омӯзиши забонҳои хориҷӣ ба ҷавонон имконият медиҳад, ки аз дастовардҳои илму техникаи ҷаҳонӣ васеътар истифода баранд. Фарҳанг ва забони миллӣ дар баробари илм ва касбомӯзӣ аз арзишҳои муҳими истиқлолият мебошанд. Миллате, ки забон, таърих ва фарҳанги худро эҳтиром мекунад, метавонад дар шароити ҷаҳонишавӣ ҳувияти худро нигоҳ дорад.
Таърихи миллат низ бояд барои ҷавонон танҳо маҷмӯи санаҳо ва рӯйдодҳо набошад. Омӯзиши таърих бояд ба ташаккули худшиносӣ ва дарки арзиши давлатдорӣ мусоидат кунад. Истиқлолият имконияти васеъ барои рушди фарҳанги миллӣ ва ҳифзи мероси таърихиро низ фароҳам овард. Осори адабӣ, таърихӣ, ҳунарҳои мардумӣ, анъанаҳо ва дигар унсурҳои фарҳанги миллӣ қисми муҳими ҳувияти ҷомеа мебошанд. Ваҳдати миллӣ низ яке аз арзишҳои бузурги давлати соҳибистиқлол мебошад. Сулҳу субот шарти муҳимми рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии ҳар як кишвар аст. Таҷрибаи таърихи навини Тоҷикистон нишон медиҳад, ки сулҳ ва ваҳдат барои идомаи корҳои созанда аҳамияти ҳаётӣ доранд. Аз ин рӯ, тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи таҳаммулпазирӣ, эҳтироми ҳамдигар, масъулияти шаҳрвандӣ ва ҳифзи сулҳу субот яке аз вазифаҳои муҳими муассисаҳои таълимӣ мебошад.
Ҷаҳони муосир дар назди давлатҳо вазифаҳои нав мегузорад. Тағйирёбии иқлим, рушди босуръати технология, рақамикунонӣ, тағйироти бозори меҳнат ва рақобати иқтисодӣ муносибати навро ба рушди инсон тақозо мекунанд. Тоҷикистон низ ҳамчун давлати соҳибистиқлол бояд барои мутобиқ шудан ба чунин тағйирот пайваста неруи илмӣ, техникӣ ва касбии худро тақвият диҳад. Дар чунин шароит нақши Коллеҷи техникӣ боз ҳам бештар мегардад. Коллеҷи техникӣ бояд ба як маркази омодасозии мутахассисони амалгаро табдил ёбад, ки дар он донишҷӯён на танҳо аз рӯи барномаи таълимӣ дониш мегиранд, балки бо масъалаҳои воқеии соҳа шинос шуда, малакаҳои амалӣ пайдо мекунанд ва барои фаъолияти мустақилонаи касбӣ омода мешаванд.
Барои ноил шудан ба ин ҳадафҳо ҳамкории муассисаҳои таълимӣ бо истеҳсолот муҳим аст. Корхонаҳо метавонанд дар муайян намудани талаботи кадрӣ, ташкили таҷрибаомӯзӣ, пешниҳоди таҷҳизоти муосир ва шинос намудани донишҷӯён бо технологияҳои воқеии истеҳсолӣ мусоидат намоянд. Аз тарафи дигар, муассисаи таълимӣ метавонад барои корхонаҳо мутахассисони ҷавони дорои дониш ва малакаҳои заруриро омода созад. Ҳамзамон, бояд ба рушди фаъолияти илмӣ ва эҷодии омӯзгорон низ таваҷҷуҳ зоҳир карда шавад. Омӯзгоре, ки худ пайваста меомӯзад ва фаъолияти илмӣ дорад, метавонад донишҷӯёнро ба таҳқиқ ва омӯзиши амиқтар ҷалб намояд. Конференсияҳои илмӣ, семинарҳо, мизҳои мудаввар, озмунҳои касбӣ ва дигар чорабиниҳои илмӣ метавонанд муҳити созандаи таълимиро тақвият бахшанд.
Истиқлолият, пеш аз ҳама, масъулият барои насли оянда мебошад. Мо имрӯз донишҷӯеро таълим медиҳем, ки баъди чанд сол дар корхона, муассиса, ташкилот ё дигар соҳаи ҳаёти ҷомеа фаъолият хоҳад кард. Сифати таҳсили ӯ имрӯз метавонад ба сатҳи фаъолияти ӯ дар оянда таъсир расонад. Аз ин рӯ, ҳар як соати дарсӣ, ҳар як машғулияти амалӣ ва ҳар як суҳбати тарбиявӣ метавонад дар ташаккули ояндаи як инсон нақши муҳим дошта бошад. Маънии воқеии истиқлолият дар он аст, ки ҳар як шаҳрванди кишвар арзиши давлатдории мустақилро дарк намояд. Давлат танҳо аз биноҳои нав, роҳҳо, муассисаҳо ва дигар иншооти бунёдшуда иборат нест. Давлат пеш аз ҳама мардум, дониш, фарҳанг, қонун, масъулият, таърих, забон ва арзишҳои миллӣ мебошад. Давлати қавӣ он давлатест, ки шаҳрвандонаш ба ояндаи он бовар дошта, барои рушди он бо меҳнати ҳалол саҳм мегузоранд. Аз ин рӯ, саҳми ҳар як соҳа дар рушди истиқлолият муҳим аст. Агар иқтисод рушд кунад, вале кадрҳои соҳибкасб набошанд, рушди устувор таъмин намешавад. Агар технология ворид гардад, вале мутахассисони истифодаи он омода набошанд, самаранокии он паст мегардад. Аз ин лиҳоз, рушди инсон бояд дар маркази сиёсати рушди миллӣ қарор дошта бошад.
Мо ҳамчун кормандони соҳаи таҳсилоти касбӣ вазифадорем, ки ба ин масъулият бо ҷиддият муносибат кунем. Мутахассиси хуб дар як рӯз ба вуҷуд намеояд. Барои ташаккули ӯ солҳои таълим, меҳнати омӯзгор, дастгирии оила, муҳити солими иҷтимоӣ ва иродаи худи донишҷӯ зарур аст. Аз ин рӯ, таълим ва тарбия бояд ҳамчун як раванди ягона ба роҳ монда шаванд. Ҷавонон қувваи асосии рушди ояндаи кишвар мебошанд. Ҳар як донишҷӯ бояд эҳсос кунад, ки таҳсили ӯ танҳо барои гирифтани диплом нест. Дониш ва касб воситаи мустақилият, меҳнати созанда ва хизмат ба ҷомеа мебошанд. Ҷавоне, ки касби худро хуб аз худ мекунад, метавонад ба оила, ҷомеа ва давлат фоида расонад. Дар баробари ин, ҷомеаи муосир аз мутахассисон қобилияти омӯзиши доимиро талаб мекунад. Технологияҳо тағйир меёбанд, таҷҳизоти нав пайдо мешаванд, талаботи истеҳсолот дигар мешавад ва касбҳо низ таҳаввул меёбанд. Аз ин рӯ, муассисаи таълимӣ бояд дар донишҷӯ фарҳанги омӯзиши якумриро ташаккул диҳад. Маҳз ҳамин гуна муносибат метавонад барои ташаккули ҷомеаи донишбунёд замина гузорад.
35 сол барои таърих шояд давраи хеле тӯлонӣ набошад, аммо барои як давлати соҳибистиқлол ин давра пур аз рӯйдодҳо, таҷрибаҳо, сабақҳо ва дастовардҳои муҳим мебошад. Тоҷикистон дар ин марҳила роҳи давлатдории худро муайян намуда, барои рушди соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа шароит фароҳам овард. Имрӯз мо бояд аз ин таҷриба сабақ гирифта, ба оянда бо назари созанда ва масъулиятнок нигарем. Истиқлолият бояд дар қалби ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон ҳамчун арзиши муқаддас ҷой дошта бошад. Ватан танҳо қаламрав нест. Ватан таърих, забон, фарҳанг, падару модар, фарзандон, меҳнати мардум, замини муқаддас ва орзуи зиндагии шоистаи ҳар як инсон мебошад. Ҳифзи Ватан танҳо бо суханҳои баланд имконнопазир аст. Он бо дониш, меҳнат, масъулият, ахлоқи хуб ва фаъолияти созанда амалӣ мегардад.
Дарси асосии 35 соли истиқлолият барои мо бояд ҳамин бошад: рушди давлат бе рушди инсон имконнопазир аст. Агар ҷавонон соҳиби дониш бошанд, омӯзгорон бо масъулияти баланд фаъолият кунанд, илм ва технология рушд намоянд, касбомӯзӣ ба талаботи иқтисодиёт мутобиқ бошад ва шаҳрвандон манфиатҳои ҷомеаро дарк намоянд, давлат низ имконияти бештар барои пешрафт пайдо мекунад. Аз ин рӯ, 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бояд оғози марҳилаи нави масъулиятшиносӣ ва фаъолияти созанда бошад. Барои соҳаи маориф ин маънои баланд бардоштани сифати таълим, рушди таҳсилоти касбӣ, такмили заминаи моддию техникӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои муосир, дастгирии омӯзгорон, рушди илм ва омода намудани мутахассисони рақобатпазирро дорад.
Имрӯз мо ба роҳи тайкардаи 35-солаи истиқлолият бо эҳтиром менигарем, дастовардҳои давлатро қадр мекунем ва ба оянда бо умед қадам мегузорем. Аммо оянда худ аз худ сохта намешавад. Онро фаъолияти ҳаррӯзаи мо, меҳнати омӯзгорон, донишҷӯён, мутахассисон, коргарон, соҳибкорон ва тамоми шаҳрвандони кишвар месозад. Истиқлолият мероси насли имрӯз нест. Он амонатест, ки аз гузашта ба мо расидааст ва мо бояд онро бо дониш, фарҳанг, қонуният, меҳнати созанда ва масъулияти миллӣ ба наслҳои оянда интиқол диҳем. Вазифаи мо танҳо нигоҳ доштани дастовардҳои имрӯз нест, балки фароҳам овардани шароити боз ҳам беҳтар барои зиндагӣ, таҳсил ва фаъолияти насли фардо мебошад.
Тоҷикистони соҳибистиқлол Ватани ҳамаи мост. Тақдири ояндаи он ба фаъолияти ҳар яки мо вобаста аст. Агар омӯзгор донишашро дареғ надорад, донишҷӯ бо масъулият таҳсил кунад, мутахассис вазифаи худро софдилона иҷро намояд ва ҳар шаҳрванд дар ҷойи худ барои ободии кишвар саҳм гузорад, истиқлолият мазмуни воқеии худро дар зиндагии ҳаррӯза пайдо мекунад. 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро метавон марҳилаи муҳими андеша, сипосгузорӣ ва масъулият номид. Барои кормандони соҳа ин масъулият, пеш аз ҳама, дар омода намудани насли босавод, соҳибкасб, худшинос, ташаббускор ва ватандӯст ифода меёбад. Зеро ҳар як синфхона, ҳар як лаборатория, ҳар як машғулияти амалӣ ва ҳар як донишҷӯи соҳибкасб як қисми ояндаи Тоҷикистон аст.
 
Зокирҷон НИЗОМЗОДА,
директори Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М. Осимӣ