ҚОИДАҲОИ КРИКЕТ КРИТЕРИЯҲО ВА ДАСТУРҲО
2026-08-10 17:52:22
Қоидаҳои бозии аз ҳама беҳтарин Крикет,
БАХШИДА БА РӮЗИ ВАРЗИШГАРОН!
Крикет ин бозие аст, ки дар он бо чӯбдаста (бита) ва тӯбча дар саҳрои кушоде бозӣ мекунанд, ки он ҳамчун майдони бозии байни ду дастаи ҳар якашон иборат аз 11 нафарӣ бозингар маълум аст.
Объекти (мақсади) бозӣ аз соҳиб шудан ба хол иборат аст, ки ҳангоми давидан аз пайи зарбаи чӯбдаста ва ӯҳда кардани он ба даст меояд, ё ҳангоми дар майдон будан тавассути дар ғафлат мондани зарбазани (бетсмэни) рақибон сурат мегирад. Қоидаҳои бозии крикет, ки дар ин саҳифа нишон дода шудаанд, барои намуди анъанавии крикет мебошанд, ки он "Крикети санҷишӣ (Test Cricket)" ном дорад.
Майдони маъмулии крикетбозӣ
Бо вуҷуди ин, форматҳои дигари ин бозӣ низ вуҷуд доранд, масалан намуди мусобиқаҳои шахсони аз 50 сола боло. Крикети 20 солаҳо ва ғайра , ки дар онҳо қоидаҳои бозӣ низ андаке фарқ мекунанд.
Бозингар: Қоидаҳоибозии расмии Крикет
Крикет ин як бозиест, ки байни ду гурӯҳе, ки аз 11 нафарӣ бозингар ташкил шудаанд, бозӣ карда мешавад. Ҳамчунин як бозингари захиравие низ мавҷуд аст, ки онро " Нафаридувоздаҳум", номбар мебаранд, ки вай ҳангоми ҷароҳат бардоштани яке аз бозингарон истифода бурда мешавад.
Нафари дувоздаҳум барои тӯбпартоӣ, ё ҳамчун зарбазан (бетсмэн), дарвозабон ё капитани даста иҷозат дода намешавад. - Вазифаи ягонаи вай фвқвт аз амал кардан ҳамчун ивазкунандаи бозингари майдонӣ/қабулкунанда иборат аст.
Бозингари аслӣ бошад, ҳамин ки аз дарди ҷароҳат раҳо ёбад, метавонад озодона боз ба бозӣ баргардад.
Барои татбиқи қонун ва мутмаинан ҷорӣ кардани қоидаҳои крикет дар рафти тамоми бозӣ тавассути таъин кардани ду довари миёнарав ва назораткунандаи бозӣ пуштибонӣ карда мешавад
Доварон барои қабули қарорҳо ва огоҳ кардани ғолибон оиди ин қарорҳо масъул ҳастанд.
Ду довар дар майдони бозиҳо ҷойгир ҳастанд, дар ҳоле, ки дар берун аз майдонниз довари сеюм ҷойгир аст, ки барои назорати қарори видеоӣмасъулият дорад.
Ин дар он ҳолате зарур мешавад, ки агар доварони дар майдони бозӣ ҷойгирбуда ба довари сеюм муроҷиат кунанд, ки вай видеоро бо суръати оҳиста монад ва барои қарори дуруст қабул кардан кӯмак намояд.
Сохтори бозӣ
Крикети санҷишӣ ин бозие аст, ки зиёда аз ду навбати тӯбзаниродарбар мегирад. Ин маънои онро дорад, ки яке аз дастаҳо бояд тӯбпартоӣ кунад ва дастаи дигарду маротиба аз ин берун мемонад ва кадом дастае ки холи бештар ба даст орад, он дар ин мусобиқа ғолиб хоҳад шуд. Дигар фарқияти асосӣ байни крикети санҷишӣ ва дигар шаклҳои крикетбозӣ ин дарозии навбати тӯбзанӣ аст. Дар крикети санҷишӣ барои дарозии навбати тӯбзанӣ маҳдудияте мавҷуд нест. Дар ҳоле, ки дар крикети як рӯзӣ ва крикети 20 солаҳо (one day Cricket & Twenty20) як миқдори муайяни назарраси зиёдаравӣ аз ҳар як навбати тӯбзанӣ дида мешавад. Ягона маҳдудият дар крикети санҷишӣ дарозӣ ба мӯҳлати 5 рӯза аст. Пеш аз он ки бозӣ оғоз гардад шахси расмие як тангаеро ба ҳаво мепартояд. Капитане, ки тарафи дурусти тангаи ро дарёбад, пасон интихобмекунад, ки онҳо аввалин шуда бо чӯбдаста тӯб мезананд ё дар майдон тӯбро қабул мекунанд. Баъд аз он яке аз дастаҳо бо чӯбдаста тӯбро мезанад ва дастаи дигар тӯбро ғел медиҳад ё майдонро ҳимоя мекунад. Мақсади дастае, ки бо чӯбдаста зарба мезанад хол гирифтан тавассути давидан аст, дар ҳоле ки мақсади дастаи ҳимоякунандаи майдон берун кардани даҳ нафар бозингари рақибон ва маҳкам кардани навбати тӯбзании дастаи зарбазан бо ғалтакчӯб (батсман) аст. Гарчанде ҳар як даста аз 11 нафар бозингар иборат ҳастанд, берун баровардани фақат 10 нафар кифоя аст, чунки як нафар бозингари боқимонда наметавонад дар танҳоӣ бо чӯбдаста зарба занад. Зарбазаниҳо бо чӯбдаста дар ҷуфтҳо иҷро карда мешаванд.
Расми дуюм
Пас аз он ки дастаи якум бозӣ кардамайдонро ҳимоя мекунад, дастаи дуюм бозӣ кардан бо зарбазанӣ бо чӯбдастаро оғоз хоҳад кард. Пас аз он, ки баъдан дастаи дуввум майдонро ҳимоя карда бозӣ мекунад, одатан навбати зарба задан бо чӯбдаста боз ба дастаи якум боз мегардад. Ба ҳар ҳол барои ин дар қоидаҳои бозии крикет истисно вуҷуд дорад. Ин дар қоидаҳои крикет пайравӣ номида мешавад. Баъд аз он вақте ки дастаи якумин на камтар аз 200 давро иҷро мекунад, пас аз он дастаи дуввум (дар рӯзи 5 мусобиқаи санҷишӣ) ин корро иҷро мекунад. Баъдан ин ба дастаи якум имкон медиҳад, ки боз ба дастаи дуввум бо чӯбдаста зарба занад. Ин боз ҳам муфид аст, агар бозӣ ба оҳистагӣ пешрафт кунадё бо ҳавои бад рӯ ба рӯ шавад ва он гоҳ шояд барои ҳар ду даста барои ба пуррагӣ навбати тӯб зада бозӣ кардан, вақт кифоят накунад.
Агар ин тавр бошад, капитани дастаи бо чӯбдаста зарбазананда низ ҳақ дорад, ки ҳуқуқи навбати тӯбзаданашонро дар ҳар лаҳза рад карда аз даст диҳад. Ин кор изҳорот/эълон номида мешавад. Баъзеҳо шояд фикр мекунанд, ки чаро капитан имконияти бо чӯбдаста зарбазаниро барои дастаи худ аз даст медиҳад. Бо вуҷуди ин,агар бозии наздик ба наздик (тан ба тан) сурат гирад ва ба назар расад, ки онҳо наметавонанд дастаи дигаро аз майдон берун кунанд, он гоҳ шояд ин як варианти дурусте бошад. Агар як даста ду маротиба аз майдон берун карда нашавад ва ғолиб дар панҷ рӯзи бозӣ муайян карда нашавад, пас ин бозиро бозиидуранг эълон мекунанд. Бинобар ҳамин, шояд меарзад, ки оиди навбати тӯбзанӣ бо чӯбдаста эълон кунанд, чунки назар ба дуранг шудан имконияти ғолиб омадан фароҳам оварда шавад
Роҳҳои ба даст овардани холҳо аз рӯи давҳо
Мақсадизарбазан (батсмэн) аз он иборатаст, ки аз давҳо холҳо ба даст биёрад. Яке аз қоидаҳоиасосиикрикет инаст, кибарои зарбазанҳо (батсмэнҳо) аз давҳо холҳоро ба даст биёранд, онҳо бояд ба гӯшаи кунҷи охирини якдигарашон дар майдон бидаванд (аз як кунҷ ба кунҷи дигар). Дар ҳолати иҷрокардани ин кор якдав холгузорӣ мешавад. Қоидаҳои крикетбозӣ таъкид мекунанд, ки онҳо метавонанд барои як зарбазанӣ акчанд бор даву тоз кунанд. Ҳамчунин ба мисли давидан онҳо метавонад тавассути зарбазанӣ ба сараҳдҳои якдигар аз давҳо холҳо ба даст биёранд. Холҳои аз сарҳадзанӣ ба даст омада барои зарбазан (батсмен) ё 4 ё 6 давро имкон медиҳанд. Чор ҳамон вақт холгузорӣ мешавад, ки агар тавассути зарба задан ба тӯбча он баъди зарб хӯрдан ба замин аз сарҳад гузарад, дар ҳоле шаш холгузорӣ мешавад, ки тавассути зарба задан ба тӯб он ба пуррагӣ аз сарҳад (беон ки ба замин бархӯрда бошад) мегузарад. Қоидаҳои крикетбозӣ инчунин таъкид мекунанд, ки ҳангоме ки 4 ё 6 холгузорӣ карда мешавад, ҳама гуна давҳо ки ба таври ҷисмонӣ аз ҷониби зарбазан (батсмэ) иҷро мешаванд ба нул баробар буда беэътибор шумурда мешаванд. Онҳо бояд ҳатман 4 ё 6 давро ба даст биёранд.
Ба таври дигар ин давҳоро мувофиқи қоидаҳои крикетбозӣ холгузорӣ кардан мумкин аст, ки бе тӯби ҳисобнашуда, зарбазани ғалат, қуръапартоӣ ё ҳисоб кардани зарбаи тӯбт ба пой расидаро дарбар мегиранд. Қоидаҳои крикетбозӣ таъкид мекунад, ки ҳамаи давҳое, ки аз рӯи ин усулҳо баҳогузорӣ мешаванд, барои дастаи зарбазан бо чӯбдаста чун холҳо арзёбӣ мешаванд, аммо на барои зарбазанҳои инфиродӣ
• "тӯбзании ҳисобнашуда" метавонад бо сабабҳои гуногун эълон карда шавад: агар ҳимоятгар тӯбро аз ҷои нодуруст бозӣ кунад, он тӯб ҳамчун хавфнок эълон карда мешавад (аксар вақт гоҳе рӯй медиҳад, ки ба ҷисми зарбазан ба пуррагӣ зарба зада ҳимоят мекунанд), ҷаҳидан бештар аз ду маротиба ё ғел задан пеш аз он ки ба назди зарбазан (батсман) бирасад ё ин агар ҳимоятгарони майдон дар мавқеъҳои нодуруст истода бошанд. Зарбазан наметавонад ҳеҷ тӯберо зарба занад ва аз давҳо хол гирад, аммо наметавонад аз мавқеъи тӯби ҳисобнашуда барояд, ба истиснои ҳолате ки онҳо берун гурезанд, ки он гоҳ метавонад ду бор тӯб занад, тӯбро идора кунад ё майдонро ҳимоя кунад. Зарбазан (батсман) ҳама гуна давҳои холгузоришударо аз мавқеъи тӯби ҳисобнашуда барои зарбааш бурд мекунад, дар ҳоле ки даста низ барои мавқеъи худи тӯби ҳисобнашуда як давро ба даст меорад.
• "Зарбаи ғалат" эълон карда мешавад, агар довар фикр кунад, ки зарбазан (батсман) имконияти узрноке надошт, ки аз бозиаш хол ба даст орад. Бо вуҷуди ин, агар интиқолдиҳии тӯб аз болои сари зарбазан (батсман) сурат гирад, он на зарбаи ғалат, балки тӯби ҳисобнашуда эълон карда мешавад. Доварон ҳангоми иҷро кардани бозӣ бо зарбаи ғалат дар формати кӯтоҳи бозӣ ҷиддитар ҳастанд, дар ҳоле ки дар крикети санҷишӣ хело осудатар ҳастанд. Зарбаи ғалат задан барои дастаи ҳуҷумкунанда як дави имтиёзиро илова мекунад ва ҳама гуна давҳои зарбазан (батсман) холгузорӣ мешаванд. Зарбазан наметавонад аз зарбаи ғалат барояд, ба истиснои он ки онҳо ҳимоя карда истода бошанд, берун даванд, тӯбро идора кунанд ба дарвозаи онҳо мезананд ё майдонро ҳимоя мекунанд.
• "қуръапартоӣ" дар ҳолате мешавад, ки тӯби ҳисобнашуда ё зарбаи ғалат аз зарбазани ҳуҷумкунанда мегузарад ва давҳо бе он ки зарбазан ба тӯб зарба занад холгузорӣ мешаванд.
• "тӯби ба пой расида" –дар ҳолате мешавад, ки ҳангоми зарба задани зарбазан холгузорӣ мешавад, аммо на ғалтакчӯб ва на тӯб дар ҳолати тӯби ҳисобнашуда ё зарбаи ғалат қарор надоранд. Ба ҳар ҳол ҳеҷ даве холгузорӣ намешавад, агар зарбазани (батсмани) ҳуҷумкунанда барои зарбазанӣ кӯшиш накарда бошад ё ин ки агар вай тӯбро аз даст дода бошад.
Роҳҳое, ки метавонанд мувофиқи қоидаҳои крикетбозӣ барои зарбазан (батсман) дода шаванд
Як қатор роҳҳои мухталифе вуҷуд доранд, ки мумкин аст дар бозии крикет барои зарбазан (батсман) дода мешаванд. Вақте ки ҳимоятгар зарбазанро (батсманро) берун мебарорад, чунин гуфта мешавад ки ҳимоятгар "дарвозаи ҳимоятӣ" мегирад. Роҳҳои гуногуне мавҷуданд, ки мумкин аст, ки мувофиқи қоидаҳои крикет ба зарбазан эҳдо шаванд:
• Ҳимоятшуда - Қоидаҳои крикет таъкид мекунанд, ки агар тӯб ҳимоя карда гирифта шавад ва ба дарвозаи зарбазани (бастмани) ҳуҷумкунанда расад, пас зарбазан берун карда мешавад (то он муддате ки ҳадди ақал як тӯб бо тӯб зада бароварда шавад). Аслан фарқе надорад, ки тӯб ба дастачӯб, дастпӯшакҳо, ҷисм ё дигар аъзои бадани зарбазан расидааст ё не. Бо вуҷуди ин, иҷозат дода намешавад, ки тӯб пеш аз расидан ба дарвоза ба бозингари дигар ё довар расад.
• Дошташуда - Қоидаҳои крикет таъкид мекунанд, ки агар зарбазан (батсман) ба тӯб зарба занад ё ба он дастачӯб ё даст/дастпӯшакаш ҳангоми доштани чӯбдаста расад, он гоҳ зарбазан метавонад нигоҳ дошта шавад. Ин кор аз ҷониби ҳимоятгарони майдон, дарвозабон ё бозингари ҳимоятгаре ки тӯбро ба пуррагӣ медорад, иҷро карда мешавад (пеш аз он ки он парида равад). Агар ин кор сурат гирад, пас қоидаҳои крикетбозӣ зарбазанро берун таъин мекунанд.
• Роҳбанд кардани тӯб бо пой (LBW) - Агар тӯб ҳимоя карда шавад ва он бе зарба задан бо чӯбдастаба зарбазан (батсман) бирасад, он қарор кардан оиди роҳбанд кардани тӯб бо пой қарор кардан мумкин аст. Баҳар ҳол пеш аз он ки довар ин гун ақарор диҳад, вай бояд авал ба як қатор омилҳое назар андозад, ки дар қоидаҳои крикетбозӣ зикр шудаанд. Аввалин чизе ки бояд довар қарор диҳад, ин аст ки оё тӯб расид, агар зарбазан (батсман) дар он ҷо набуд. Агар ҷавоб ба ин саволи вай Ҳа бошад ва тӯб ба гӯшаи дарвозапоя нарасида бошад, вай метавонад беибо зарбазанро берун кунад. Бо вуҷуди ин агар тӯб ба зарбазан (батсман) берун аз хатти тӯбпартоӣ расида бошад, дар ҳоле ки вай кӯшиш мекард ҳуҷумро бозӣ кунад, пас ӯ берун карда намешавад.
• Пасгардондашуда/ҳимоятшуда - Мувофиқи қоидаҳи крикетбозӣ зарбазанро берун кардан мумкин аст, дар он ҳолате ки дарвозабон дарвозаашро ба поён мегузорад, ҳангоме ки вай аз ҳудуди худаш берун аст ва кӯшиши давидан намекунад (агар вай кӯшиши давидан кунад, он бояд дави ихроҷшавӣ бошад).
• Дави ихроҷшавӣ - Қоидаҳои крикетбозӣ таъкид мекунанд, ки зарбазан (бэтсмэн) берун шудааст, агар ҳеҷ қисмати дастачӯби вай ё аъзои баданаш дар пушти ҳудудаш ба замин барнахӯрдааст, дар ҳоле ки тӯб дар бозӣ аст ва дарвоза аз ҷониби ҳимоякунандаи майдон одилона поин гузошта шудааст.
•Зарбазанӣ ба дарвоза - Қоидаҳои крикетбозӣ муайян месозанд, ки агар зарбазан (батсман) дарвозаи худашро бо чӯбдастаё ҷисмаш ба замин кӯбад, пас аз он ки вай ба хати ҳуҷум ворид шудааст ва тӯб ҳоло дар бозӣ аст, пас вай берун карда мешавад. Зарбазани (батсмани) ҳуҷумкунанда инчунин берун аст, агар вай ҳангоми омодагӣ ба дави аввалинаш дарвозаашро кӯбад.
• Ба даст гирифтани тӯб - Қоидаҳои крикетбозӣ ба зарбазан (батсман) имконият медиҳад, ки берун карда шавад, агар вай дидаю дониста бо дасташ тӯбро идора кунад ва бе иҷозати рақибон наметавонад ба чӯбдастадаст расонад.
• Ҷазои таваққуфӣ–Зарбазани (батсмани) омадаистода бояд барои рӯ ба рӯ шудан бо тӯб омода бошад ё бояд дар давоми се дақиқа дар вақти набудани зарбазани (батсмани) рафтаистода бо шарикаш дар кунҷи ҳуҷумкунандаҳо набошад. Агар ин кориҷро карда нашавад, зарбазани (батсмани) омадаистода метавонад берун карда шавад.
Қоидаҳои крикетбозӣ
• Ду маротиба задани тӯб - Қоидаҳои крикет бозӣ таъкид мекунанд, ки агар зарбазан (бэтсмэн) тӯбро назар ба мақсади ҳимоя кардани дарвозааш ё бо иҷозати рақибон ду маротиба зарба занад, вай берун карда мешавад.
• Ҳимоя кардани майдон -зарбазан (бэтсмэн) берун аст, агар вай дидаю дониста рақибонро бо суханонаш ё бо амалҳояш пешгир кунад. Боз дигар қоидаҳои крикетбозӣ низ мавҷуд ҳастанд. Ба ҳар ҳол инҳо қоидаҳои асосӣ мебошанд ва шуморо дар роҳи муяссар гаштанбарои ёдгирии ин бозӣ роҳнамоӣ мекунанд.
Федератсияи Криктеи Тоҷикистон
