МОДАР – НАХУСТИН ОМӮЗГОР ВА РОҲНАМО

Модар дар илми муосир на танҳо ҳамчун узви оила, балки ҳамчун омили асосии иҷтимоӣ, равонӣ ва педагогӣ баррасӣ мегардад. Тадқиқотҳои илмӣ собит менамоянд, ки нақши модар дар ташаккули шахсияти инсон, рушди қобилиятҳои зеҳнӣ, ахлоқӣ ва иҷтимоии фарзанд ниҳоят муҳим мебошад. Аз лаҳзаҳои аввали ҳаёт маҳз муҳити офаридаи модар ба рушди минбаъдаи инсон таъсири мустақим мерасонад.
Аз нигоҳи психологияи рушд, робитаи эмотсионалии модар ва кӯдак асоси амнияти равонии шахсиятро ташкил медиҳад. Меҳр, ғамхорӣ ва муносибати устувори модар дар давраи кӯдакӣ боиси ташаккули эътимод ба худ, суботи эҳсосӣ ва қобилияти мутобиқшавӣ ба муҳити иҷтимоӣ мегардад. Кӯдаконе, ки дар муҳити пур аз таваҷҷуҳ ва дастгирии модар ба воя мерасанд, дар оянда сатҳи баланди масъулият, ирода ва устувории равонӣ нишон медиҳанд. Аз ҷиҳати педагогӣ, модар аввалин мураббӣ ва омӯзгори инсон ба ҳисоб меравад. Пеш аз ворид шудан ба муассисаҳои таълимӣ, фарзанд маҳз дар доираи оила, зери таъсири бевоситаи модар, меъёрҳои ахлоқӣ, одоби муошират ва арзишҳои иҷтимоиро аз худ мекунад. Тарзи сухан, рафтор ва муносибати модар ба атрофиён ба шуури кӯдак таъсири амиқ гузошта, асоси ҷаҳонбинии ӯро мегузорад. Дар ин раванд, нақши тарбиявии модар аксаран аз ҳар гуна барномаи расмии таълимӣ муассиртар мебошад. Аз нуқтаи назари иҷтимоӣ, модар пояи устувории оила ва ҷомеа ба шумор меравад. Оила ҳамчун воҳиди асосии ҷомеа маҳз тавассути заҳмати модар фаъолияти муназзам пайдо мекунад. Сифати тарбияе, ки модар медиҳад, бевосита ба сатҳи фарҳанг, ахлоқ ва масъулияти шаҳрвандии ҷомеа таъсир мерасонад. Ҷомеаҳое, ки мақоми модарро баланд арзёбӣ мекунанд ва барои дастгирии иҷтимоии ӯ шароит фароҳам меоранд, дар рушди устувор ва коҳиши мушкилоти иҷтимоӣ муваффақтаранд.
Илмҳои тиббӣ низ аҳаммияти модарро таъкид менамоянд. Саломатии ҷисмонӣ ва равонии кӯдак дар бисёр ҳолатҳо аз вазъи саломатӣ, ғизо ва тарзи зиндагии модар вобаста аст. Давраи ҳомиладорӣ ва солҳои аввали ҳаёти кӯдак марҳилаҳои ҳассосе мебошанд, ки дар онҳо нақши модар дар ташаккули солими организм ҳалкунанда аст. Бепарвоӣ ё фишорҳои иҷтимоиву равонӣ нисбат ба модар метавонанд ба рушди минбаъдаи фарзанд таъсири манфӣ расонанд.
Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва тағйироти босуръати иҷтимоӣ, масъулияти модар боз ҳам меафзояд. Модар бояд на танҳо тарбиягар, балки роҳнамо дар ҷаҳони пуриттилоот, ҳифзкунандаи арзишҳои миллӣ ва интиқолдиҳандаи фарҳанги маънавӣ бошад. Ин талаб мекунад, ки ҷомеа ба сатҳи маърифат, ҳуқуқ ва имкониятҳои иҷтимоии модарон таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир намояд.
Хулоса, модар дар низоми илмӣ ҳамчун омили бисёрсамта — равонӣ, педагогӣ, иҷтимоӣ ва биологӣ — баррасӣ мешавад. Рушди солими шахсият, устувории оила ва пешрафти ҷомеа бе нақши муассири модар ғайриимкон аст. Аз ин рӯ, таҳқиқ, дастгирӣ ва қадршиносии мақоми модар на танҳо вазифаи ахлоқӣ, балки зарурати илмӣ ва иҷтимоӣ ба ҳисоб меравад.

Хидиров Улуғбек, сардори раёсати таълими Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе